VAL Making là một doanh nghiệp chuyên về hoạt động hỗ trợ, tư vấn doanh nghiệp và phụng sự xã hội vừa được ông Nghĩa thành lập hồi giữa tháng 6 năm nay, tức chỉ 4 tháng sau ngày ông rời vị trí CEO tại Tập đoàn Thiên Long.

Mới đây, ông Nghĩa cũng vừa ra mắt cuốn sách “Khi bạn là CEO – 100 câu hỏi tiêu biểu”. Đây có thể được coi là cuốn sách trong nước đầu tiên viết về nghề CEO, đặc biệt lại được viết bởi một CEO người Việt. DOANH NHÂN đã có cuộc trao đổi với ông Võ Văn Thành Nghĩa xung quanh câu chuyện về VAL Making cũng như cuốn sách này, như một bước đánh dấu sự trở lại của một vị CEO tài ba từng dẫn dắt một trong những doanh nghiệp niêm yết lớn của Việt Nam.

Đến lúc thực hiện những dự định ấp ủ từ lâu

Nhắc đến ông người ta sẽ nhớ nhiều đến hình ảnh của vị CEO của một tập đoàn văn phòng phẩm nổi tiếng Việt Nam và thế giới – Thiên Long, bởi ông đã để lại một dấu ấn sâu đậm tại đây. Cho đến giờ này, vẫn có nhiều người không rõ lý do ông rời Thiên Long là gì thưa ông?

Để trả lời câu hỏi này tôi nghĩ rằng, việc hiểu cái gốc từ ban đầu là quan trọng. Tôi đã không xin việc tại Thiên Long mà thời điểm đó (năm 2006) ban lãnh đạo của Thiên Long đã nhờ tôi về phụ giúp, bởi doanh nghiệp lúc đó muốn có những bước phát triển mới phù hợp với xu hướng phát triển của đất nước. Vào thời điểm ấy, tôi đang là Phó chủ tịch Hội Marketing Việt Nam, hoạt động tư vấn độc lập và là giảng viên thỉnh giảng tại một số trường đại học trong và ngoài nước. Và những điều tôi dạy dựa trên những điều tôi làm chứ không đơn thuần là lý thuyết.

Có lần ban lãnh đạo Thiên Long mời tôi về thuyết trình tại doanh nghiệp. Tại đây, họ trình bày những cái khó, những thách thức họ đang gặp phải và ngỏ lời nhờ tôi giúp. Điều này với tôi như một thách thức. Muốn chứng minh mình không chỉ là người đi dạy lý thuyết suông mà còn biết cách vận dụng trong thực tiễn, tôi nhận lời. Tôi làm 3 năm. Trời thương sao, trong suốt thời gian đó, tình hình kinh doanh của công ty tốt. Tôi nghĩ mình đã vượt qua thử thách. Hơn nữa, bản tính tôi không phải là người tham quyền cố vị. Tôi lại có nhiều dự định đã ấp ủ từ lâu và tôi nghĩ đây là lúc thích hợp để mình thực hiện những dự định đó.

Ông nói rằng mình không phải là người tham quyền cố vị. Tôi thì nghĩ rằng để chứng tỏ bản thân thì 3 năm cũng đã đủ rồi. Nhưng thực tế ông đã ngồi ghế nóng Thiên Long tới tận 3 nhiệm kỳ?

Tôi làm hết một nhiệm kỳ thì kinh tế ngày càng khó khăn. Khoảng cuối 2009 đến 2012 (thời gian nối tiếp giữa hai nhiệm kỳ) là thời kỳ kinh tế thế giới và Việt Nam lâm vào khủng hoảng. Là người giữ vị trí chèo lái doanh nghiệp, tôi buộc phải tiếp tục xử lý những vấn đề phát sinh do khủng hoảng. Trong khoảng từ nhiệm kỳ 2 tới nhiệm kỳ 3, để chuẩn bị cho ngày chuyển giao, tôi bắt đầu nhắm người thay thế và tập trung đào tạo đội ngũ để khi tôi rời nhiệm là có người thay thế mình. Và sau khi chia tay Thiên Long, tôi tự hào đã mang lại cho đất nước và xã hội Việt Nam một doanh nghiệp Việt có giá trị cũng như đã để lại một di sản không nhỏ cho những người đang kế thừa hiện nay tại Thiên Long.

Vậy về những dự định mà ông nói đã ấp ủ từ lâu thì sao thưa ông?

Tôi vốn ấp ủ nhiều dự định muốn làm từ lâu mà chưa thực hiện. Viết sách, hỗ trợ, tư vấn doanh nghiệp và phục vụ cộng đồng là những công việc tôi yêu thích và muốn thực hiện trước khi bước vào Thiên Long. Tôi nghĩ rằng, đây là lúc thích hợp, khi tôi vẫn còn đủ sức khỏe để thực hiện những dự định đó.

Như bạn biết đấy, làm việc gì cũng cần đến tiền. Mỗi người trong chúng ta dùng tiền vào những mục đích khác nhau ở những giai đoạn khác nhau trong cuộc đời đầy sóng gió này. Bản thân, tôi muốn sử dụng đồng tiền của mình sao cho đúng với lương tâm và có ý nghĩa đối với cuộc đời. Phần nào dành cho gia đình, xã hội là phải rõ. Có nhiều người nói, tôi lấy tiền đang có đem gửi ngân hàng sống cả đời cho sướng. Nhưng tôi không sống như vậy được. Thậm chí tôi nói lên điều này, có người cũng sẽ không tin. Tôi cho rằng, việc mình sử dụng tiền mồ hôi nước mắt do chính mình tạo nên để giúp ích cho xã hội là việc làm đúng đắn. Tôi thấy xã hội bây giờ cũng có cái lạ. Nhiều người thấy người khác làm việc tốt như là cái gì đó lạ lẫm và họ hoài nghi.

Nói thật với bạn, nhiều người giàu lắm. Nếu họ biết sử dụng đồng tiền của mình để giúp đỡ cho cộng đồng thì đáng quý biết bao. Đó cũng là lý do tôi thành lập VAL Making với ý nghĩa tạo nên và mang những giá trị tốt đẹp đến cho cộng đồng và xã hội. Những chương trình tôi dự định làm việc với Trung ương Đoàn sắp tới, một phần cũng vì mục đích kêu gọi các CEO Việt Nam hãy cùng nhau đóng góp cho quốc gia, cho xã hội nhiều hơn ngoài những gì họ đã đem lại cho bản thân, gia đình và doanh nghiệp của họ trong thời gian qua.

Tôi muốn giúp không chỉ một Thiên Long mà là “n” Thiên Long.

Mục đích ông đặt ra với VAL Making là gì thưa ông?

Có hai mục đích. Thứ nhất như đã nói, tôi muốn gợi lên trong cộng đồng CEO khát khao đóng góp cho xã hội. Mục đích thứ hai như bạn thấy, thời gian của tôi không còn nhiều. Nếu tôi ở lì tại một doanh nghiệp nào đó thì có thể doanh nghiệp đó sẽ phát triển, nhưng chỉ là một mình doanh nghiệp đó. Tôi muốn với thời gian đó, tôi giúp được nhiều doanh nghiệp hơn. Tôi mong trong thời gian tới, VAL Making không chỉ giúp được cho một Thiên Long mà là “n” Thiên Long. Như tên doanh nghiệp của tôi là chữ viết tắt của value making – tạo ra giá trị. Đó là một cách đóng góp cho xã hội nhiều hơn.

Trước VAL Making, tôi thấy cũng có nhiều tổ chức, doanh nghiệp tư vấn đưa ra thông điệp truyền thông là muốn hỗ trợ, giúp đỡ các doanh nghiệp khác. Vậy đâu là điểm khác biệt giữa VAL Making với các doanh nghiệp tư vấn khác thưa ông?

Đầu tiên, tôi e rằng sẽ có rất ít doanh nghiệp hỗ trợ miễn phí cho các dự án khởi nghiệp hiện nay trong một khoảng thời gian nhất định. VAL Making sẽ khác họ. Thứ hai, rất hiếm thấy một doanh nghiệp tư vấn tự bỏ tiền túi để tổ chức các giải thưởng dành cho các dự án, công trình, bao gồm các dự án khởi nghiệp phục vụ cộng đồng, xã hội. VAL Making sẽ làm điều đó.

Bên cạnh việc hỗ trợ các dự án khởi nghiệp, tôi thấy niêm yết trên sàn chứng khoán Hà Nội hoặc TP.HCM là một trong những nhu cầu và mong muốn của không ít doanh nghiệp Việt Nam nhỏ và vừa hiện nay. Và đấy là thế mạnh của VAL Making. Tôi nguyên là CEO của một công ty niêm yết có tên tuổi. Cùng cộng tác với tôi là một đội ngũ tư vấn bao gồm các CEO và CFO của những doanh nghiệp niêm yết có uy tín tại Việt Nam. Từ đó, chúng tôi tự tin rằng, VAL Making có thể giúp những công ty muốn niêm yết trong nhiều việc, từ chuyện tổ chức bộ máy quản trị, chuẩn bị các dự án… cho đến cách thức tiến hành IPO, hoạt động sau IPO, niêm yết trên sàn chứng khoán và hoạt động của một công ty sau niêm yết. Tôi tin đây là bí quyết của VAL Making.

VAL Making sẽ có những hình thức hỗ trợ gì dành cho các dự án khởi nghiệp? Những tiêu chí nào cần đạt để nhận được giải thưởng hàng năm do Trung ương Đoàn và VAL Making đồng tổ chức?

Đối với các dự án khởi nghiệp nói chung, chúng tôi hỗ trợ miễn phí dưới hình thức chia sẻ kinh nghiệm và đưa ra những lời khuyên thực tế dựa trên cơ sở xem xét nhiều yếu tố, đặc biệt là tính khả thi của từng dự án.

Về chương trình trao giải thưởng cho các dự án, công trình phục vụ cộng đồng, xã hội bao gồm các dự án khởi nghiệp, chúng tôi sẽ bàn bạc chi tiết các tiêu chí xét thưởng với Trung ương Đoàn, đơn vị đồng tổ chức và công bố những tiêu chí này theo chương trình cụ thể hàng năm.

Lần khởi nghiệp ở lứa tuổi U60 này, cảm xúc của ông có gì khác với những lần khởi nghiệp trước không, thưa ông?

Tôi lập công ty đầu tiên vào khoảng năm 1995-1997. Lúc đó tôi vô cùng háo hức và hoàn toàn không biết sợ. Ngày xưa tôi khởi nghiệp với áp lực để kiếm tiền, còn bây giờ lại không phải để kiếm tiền. Ngày xưa khởi nghiệp thì muốn thu vô. Trong khi giờ lại muốn chi ra. Ngày xưa thu vào mà lo. Còn bây giờ chi ra mà vui. Hiện nay, toàn bộ hoạt động ở VAL Making là do tôi tự bỏ tiền túi ra làm. Đây là những gì tôi dành dụm riêng để đóng góp cho xã hội.

Viết sách từ trăn trở cá nhân

Bên cạnh VAL Making, ông cũng vừa cho ra mắt cuốn “Khi bạn là CEO – 100 câu hỏi tiêu biểu”. Ông có thể cho biết lý do ông viết cuốn sách là gì thưa ông?

Tôi vốn không có chủ định viết cuốn sách này. Cuốn sách ra đời bắt đầu từ chuyện của cá nhân tôi, một người làm CEO. Tôi vốn thích đọc sách. Nhiều người là tín đồ mua sắm, còn tôi là tín đồ mua sách. Nhưng điều đáng tiếc cho tôi khi tìm những cuốn sách để giúp cho công việc của mình là sách về quản trị lãnh đạo thì rất nhiều, trong khi sách về CEO chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Tôi may mắn được đi nhiều nơi và tìm mua được khoảng 20 đầu sách về CEO, nhưng tất cả những cuốn sách đó đều do người nước ngoài viết. Một sự thật khác, hầu hết tác giả của những cuốn sách đó không phải là CEO, dù họ là những người viết rất hay. Một cảm nhận khác của tôi về những cuốn sách này là thiếu hẳn hơi thở Việt Nam trong từng trang sách. Thiếu hình ảnh của những doanh nghiệp Việt Nam. Thiếu con người Việt Nam. Thiếu văn hóa Việt Nam. Và quan trọng hơn cả là thiếu giá trị thật để giúp các doanh nghiệp Việt Nam.

Từ giữa tháng 6 năm ngoái, chương trình khởi nghiệp trong nước bắt đầu được cổ súy mạnh mẽ. Con trai tôi cũng tham gia, cũng muốn khởi nghiệp. Lúc đó, tôi mới chợt nhận ra, không chỉ một người đang làm công việc CEO như tôi mà những người đang mong muốn trở thành CEO trong tương lai cũng cần đến những cuốn sách viết về công việc này.

Đặt trong bối cảnh doanh nghiệp của chúng tôi, tôi cũng thấy các anh em quản lý cấp trung không có một giáo trình nội bộ để có thể chia sẻ với nhau. Và khi mình đào tạo họ để nâng họ lên trở thành CEO trong tương lai doanh nghiệp của mình thì tại sao họ không có một sự chuẩn bị?

Từ những trăn trở đó của cá nhân, tôi quyết định viết cuốn sách này. Trong những chuyến bay dài qua châu Âu để bán hàng, tôi đã viết nháp từ từ về những ý tưởng của mình. Tôi nhớ không lầm, ngày tôi đặt bút xuống viết chính thức là ngày 2/4/2017 và hoàn tất cuốn sách vào khoảng đầu tháng 6, tức chỉ trong vòng 2 tháng.

Tiêu chí hay cơ sở nào để ông viết 100 câu hỏi trong cuốn sách thưa ông?

Thú thật, ban đầu viết tôi không có ý niệm sẽ viết 100 câu. Khi viết nháp, tôi có khoảng 270 câu hỏi. Sau đó tôi lược lại còn khoảng 130 câu và cuối cùng tôi chọn 100, vì tôi nghĩ rằng, tôi nên liệt kê những vấn đề cần thiết và quan trọng, theo chất lượng của nó chứ không nên chạy theo số lượng. Viết về một nghề thì có hàng ngàn câu hỏi, hàng ngàn vấn đề, không thể gói ghém hết trong một cuốn sách. Thế nên tôi chỉ chọn “100 câu hỏi tiêu biểu”. Tôi cũng có trao đổi với đơn vị phát hành sách và biết rằng, 100 câu hỏi sẽ chiếm khoảng 300 trang sách. Và đây là dung lượng có thể chấp nhận được, làm cho cuốn sách không quá dày, cũng không quá mỏng đối với bạn đọc.

Trong 100 câu hỏi ông đưa ra trong cuốn sách, có tới 45 câu về tính cách, 35 câu về năng lực, 10 câu hỏi về kiến thức và 10 câu hỏi về kinh nghiệm. Việc phân chia này có hàm ý gì không, thưa ông?

Có đấy. Tôi cho rằng khi nghĩ về một con người, điều đầu tiên cần nói đến là nhân cách. Nhân cách vô cùng quan trọng. Đức CEO, là đầu tàu, là linh hồn của một doanh nghiệp. Không có nhân cách thì không làm nên điều gì cả. Một người có thể rất giỏi, có kiến thức rất rộng, nhưng nếu phi đạo đức thì sẽ trở thành mối nguy hiểm cho xã hội. Sau nhân cách là tài năng. Nếu một người không có thực tài, không có năng lực thì không thể là CEO. Còn kiến thức là vô tận. Tôi chọn 10 câu tiêu biểu. Và phần kinh nghiệm, đó cũng là 10 kinh nghiệm xương máu. của chính tôi

CEO cần có một giác quan nhạy bén

Như ông chia sẻ, con người ta, đầu tiên phải kể đến nhân cách. Vậy, tính cách cá nhân của người quản lý doanh nghiệp có ảnh hưởng đến văn hóa doanh nghiệp hay không, thưa ông?

Chắc chắn 100% là có ảnh hưởng. Với một vị CEO nhanh nhẹn, quyết đoán, có bản lĩnh thì đội ngũ đó chắc chắn cũng sẽ nhanh nhẹn, tự tin và có tinh thần xông tới. Và ngược lại.

Nói như vậy thì có thể suy luận ngược lại rằng, nếu một doanh nghiệp cứ thay đổi CEO thường xuyên thì văn hóa doanh nghiệp đó sẽ khó mà định hình được, phải không thưa ông?

Tôi nghĩ suy nghĩ đó không sai.

Vậy theo ông có cách nào để hạn chế bớt những xáo trộn trong văn hóa doanh nghiệp khi doanh nghiệp thay CEO hay không?

Tôi nghĩ rằng, điều này phải dựa vào sự khôn khéo, nhạy cảm của người CEO mới. Bản thân người lãnh đạo mới phải cảm nhận được điều đó. Họ cần biết nên đóng góp giá trị nào vào văn hóa đã có sẵn của doanh nghiệp, cũng như biết cách loại bỏ dần những điểm tiêu cực trong văn hóa hiện tại. Để làm được điều này, các CEO phải biết cách đối nhân xử thế để sao cho việc xáo trộn trong văn hóa doanh nghiệp được giảm thiểu tối đa. Còn nếu họ vô cảm và không quan tâm đến văn hóa doanh nghiệp thì những xáo trộn tất yếu sẽ xảy ra, thậm chí ở mức độ nguy hiểm cho sự tồn tại của doanh nghiệp.

Vậy xin hỏi, trong quản trị doanh nghiệp, ông trọng nhân trị hay kỹ trị hơn?

Ngoài kỹ trị và nhân trị, theo tôi hiểu còn có pháp trị. Với tôi, trọng hay không trọng nhân trị, pháp trị hay kỹ trị không phải là vấn đề mà tùy từng thời điểm, giai đoạn phát triển của doanh nghiệp, tùy từng hoàn cảnh, lĩnh vực hoạt động… của doanh nghiệp mà người lãnh đạo cần có sự uyển chuyển, khéo léo trong quản trị cho phù hợp.

Chẳng hạn tại VAL Making, ở giai đoạn đầu của doanh nghiệp, khi đội ngũ nhân sự còn ít thì nhân trị là phù hợp. Nhưng khi đội ngũ nhân sự của doanh nghiệp đã đông lên thì phải có pháp trị. Với một doanh nghiệp thuần sản xuất sẽ khác, vừa sản xuất vừa thương mại sẽ khác, thuần thương mại, thuần dịch vụ cũng sẽ khác.

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!

print