Bước ngoặt từ VFA?

Bước ngoặt từ VFA?

Một loạt các doanh nghiệp thành viên Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã tham gia vào xây dựng cánh đồng liên kết nhằm thay đổi chuỗi ngành hàng lúa gạo theo hướng cạnh tranh quốc tế.

Chuyện kinh doanh Tác giả

DoanhNhanOnline – Một loạt các doanh nghiệp thành viên Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã tham gia vào xây dựng cánh đồng liên kết nhằm thay đổi chuỗi ngành hàng lúa gạo theo hướng cạnh tranh quốc tế.

 5UyZ

Mô hình cánh đồng liên kết thực ra không quá xa lạ và đã chứng minh được hiệu quả thực tế nhưng lại ít doanh nghiệp áp dụng. Tổ chức lớn nhất của ngành lúa gạo nước nhà là VFA đến nay mới thúc đẩy doanh nghiệp thành viên bước vào cuộc chơi này.

Muộn…

Với hơn 100 thành viên, VFA có vai trò rất quan trọng trong việc điều phối hoạt động xuất khẩu gạo, mua tạm trữ… để nâng đỡ giá lúa gạo. Thế nhưng, xét trong cả chuỗi giá trị lúa gạo thì VFA đang thực hiện phần ngọn, chỉ quan tâm đến việc bán buôn. Việc tái đầu tư cho nông dân, cung cấp đầu vào, hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu, cho đến bao tiêu sản phẩm bị buông lỏng.
Một nghiên cứu gần đây của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển hệ thống nông nghiệp, do TS. Đào Thế Anh làm trưởng nhóm nghiên cứu đã phác họa ra một bức tranh thực tế: những tác nhân tham gia vào chuỗi giá trị này đều mang tính đơn lẻ, thiếu bền vững. Hệ quả là ngành lúa gạo kém cạnh tranh và giá trị gia tăng rất thấp. Theo đó, 75% nông dân phải bán lúa tươi do không có năng lực phơi sấy, trong khi lúa khô bán được giá hơn rất nhiều. Thương lái là tác nhân chính tiêu thụ lúa cho nông dân, chiếm 93%, nhưng mối quan hệ thương lái – nhà nông vốn cực kỳ lỏng lẻo, hợp đồng dễ dàng bị hủy bỏ vì đủ thứ lý do.
Chưa kể, nông dân đang có xu hướng chuyển dịch sản xuất lúa chất lượng cao sang lúa tẻ thường do thương lái chủ yếu thu mua loại này theo nhu cầu của doanh nghiệp xuất khẩu. Không trách gạo Việt Nam thường bị khách hàng coi là có chất lượng kém, kể cả loại gạo cao cấp 5% tấm. Trong khi các nước xuất khẩu cạnh tranh với Việt Nam như Thái Lan, Ấn Độ đều đã có những thương hiệu gạo nổi tiếng, như Jasmine của Thái hay Basmati của Ấn Độ.

…vẫn hơn không!

Hiện nay, để khắc phục các điểm yếu về vùng nguyên liệu, thương hiệu, các doanh nghiệp thành viên VFA đang tích cực triển khai và xây dựng chuỗi liên kết. Theo VFA, tại 13 tỉnh đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đều có các doanh nghiệp thành viên VFA làm đầu tàu xây dựng chuỗi liên kết phù hợp với năng lực từng doanh nghiệp, cùng với sự hỗ trợ của sở nông nghiệp các tỉnh. Chẳng hạn, Công ty Lương thực Sông Hậu ký kết xây dựng vùng chuyên canh sản xuất lúa chất lượng cao tại Cần Thơ và Sóc Trăng, phối hợp với các sở, phòng nông nghiệp, trung tâm giống cây trồng; các công ty kinh doanh phân bón, thuốc bảo vệ thực vật để đồng hành cùng nông dân sản xuất.

Một mô hình khác đáng lưu ý là Công ty Docimexco (Đồng Tháp) đã kết hợp với các hợp tác xã trong vùng để xây dựng cánh đồng mẫu lớn. Theo ông Lê Trường Sơn, Tổng Giám đốc Docimexco, các hợp tác xã đóng vai trò cầu nối đứng ra định hướng, tổ chức, tạo điều kiện để cho nông dân, doanh nghiệp gặp nhau; đại diện hợp pháp và tổ chức cho các nông hộ sản xuất quy mô lớn, theo tiêu chuẩn thống nhất.
Tổng Công ty Lương thực miền Nam (Vinafood 2), một doanh nghiệp xuất khẩu gạo lớn, cũng có một hệ thống các đơn vị thành viên hoạt động khắp ĐBSCL, kết hợp với AGPPS, để cùng xây dựng “cánh đồng mẫu lớn”. Sự kết hợp này dựa trên các điểm mạnh của từng bên như Vinafood 2 có hệ thống kho hàng, lò sấy trải khắp vùng ĐBSCL và có đội ngũ chuyên môn dày dạn kinh nghiệm thương trường quốc tế. AGPPS lại có kinh nghiệm về xây dựng các cánh đồng mẫu lớn.

Nhiều nút thắt cần gỡ tiếp

Theo các chuyên gia nông nghiệp, nếu các doanh nghiệp thành viên VFA tập trung đầu tư bài bản vào cánh đồng mẫu lớn thì không chỉ khép kín được chuỗi giá trị mà còn định vị lại việc xuất khẩu gạo từ số lượng chuyển sang chất lượng.

Tuy nhiên, quy mô diện tích của các “cánh đồng mẫu lớn” hiện nay vẫn chưa thực sự lớn. Docimexco mới có 7.000 ha, Sông Hậu hơn 8.000 ha, Công ty Lương thực Long An gần 500 ha, Công ty Nông sản thực phẩm An Giang hơn 400 ha… và chỉ mới thực hiện sản xuất một số sản phẩm gạo chất lượng cao phụ thuộc vào nhu cầu, thị trường của từng công ty, chứ chưa mang tính phổ biến trên khắp toàn vùng ĐBSCL.

Ông Lê Trường Sơn, Tổng Giám đốc Công ty Docimexco cho biết, mặc dù đã có hợp đồng ghi nhận giống lúa theo yêu cầu doanh nghiệp (từ 1-2 loại giống thuần theo tiêu chuẩn để đảm bảo chất lượng xuất khẩu), nhưng nông dân vẫn xuống nhiều loại giống, dẫn đến khó thu mua, chế biến xuất khẩu. Nông dân vẫn còn thói quen tự mua thuốc, tự điều trị lúa có sâu bệnh mà không nghe theo khuyến cáo từ cán bộ kỹ thuật, ảnh hưởng đến chất lượng lúa. Bản thân doanh nghiệp cũng gặp khó về cơ sở vật chất từ nhà máy sấy cho đến phương tiện vận chuyển, nhân lực thu mua… không đáp ứng được khi vào mùa cao điểm thu hoạch.

Còn theo ông Nguyễn Thanh Xuân, Phó Tổng giám đốc Công ty Nông sản thực phẩm An Giang, vùng sản xuất cánh đồng liên kết hiện nay không tập trung mà rải rác nhiều nơi theo kiểu “da beo” nên rất khó quản lý dịch hại. Doanh nghiệp cũng không đủ cán bộ kỹ thuật chuyên môn để hỗ trợ nông dân suốt quá trình canh tác, hệ thống lò sấy nhỏ không đáp ứng được khi mở rộng vùng diện tích ký kết với nông dân.

Để các doanh nghiệp thành viên VFA tạo sức bật cho ngành hàng gạo và xây dựng được thương hiệu đích thực thông qua xây dựng cánh đồng mẫu lớn, theo TS Bùi Chí Bửu, Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp miền Nam, các doanh nghiệp không nên mạnh ai nấy làm mà cần hợp tác xây dựng một chuẩn mực chất lượng gạo thống nhất được khách hàng chấp nhận. Muốn vậy, doanh nghiệp phải đầu tư vùng nguyên liệu từ khi gieo sạ, thu hoạch cho đến lúc chế biến thành phẩm. Tất cả mọi tiêu chuẩn công bố với khách hàng phải thực sự đảm bảo. Tỷ lệ trộn mẫu gạo nguyên liệu phải chuẩn xác. “Khi có được chữ tín với khách hàng tự khắc sẽ có thương hiệu”, nhà nông học kỳ cựu khẳng định. DN

Tác giả: Minh Phương

Bài viết liên quan