..." /> Đâu là thách thức trước mắt - Tạp chí Doanh nhân Online

Đâu là thách thức trước mắt

Đâu là thách thức trước mắt

Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU, Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương, Cộng đồng Kinh tế ASEAN… Những vận hội lớn đang mở ra, nhưng doanh nghiệp Việt Nam có nên vội vàng hào...

Tin Nổi Bật Tác giả

Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU, Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương, Cộng đồng Kinh tế ASEAN… Những vận hội lớn đang mở ra, nhưng doanh nghiệp Việt Nam có nên vội vàng hào hứng quá? 

Chỉ vài ngày sau khi vòng đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) tại Hawaii không thể kết thúc trong thành công, ngày 4/8, Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) công bố việc hoàn tất đàm phán FTA Việt Nam – EU với rất nhiều cơ hội trong thúc đẩy hợp tác, đầu tư.

Hào hứng…

Sau sự kiện ngày 4/8, một bầu không khí hào hứng thấy rõ, thậm chí là rất lạc quan khi Đại sứ, Trưởng phái đoàn EU tại Việt Nam đề cập tới sự “hào phóng” liên quan đến những ưu đãi mà EU sẽ dành cho Việt Nam. Cụ thể, 99% dòng thuế sẽ được xóa bỏ theo lộ trình 10 năm tại Việt Nam và 7 năm tại EU. Ngày đầu tiên hiệp định có hiệu lực, 65% hàng hóa của Việt Nam sẽ được hưởng thuế suất 0% và 71% đối với hàng hóa của EU… Trong khi đó, dù đã thống nhất tới 98% những vấn đề quan trọng, nhưng cuối cùng đàm phán TPP giữa 12 quốc gia thành viên vẫn chưa thể đi tới hồi kết. Bất chấp kết quả này, phía Việt Nam vẫn có được sự hưng phấn tràn trề, bởi theo thông tin từ Bộ Công Thương, Việt Nam đã hoàn tất đàm phán song phương với các quốc gia thành viên.

“Những tiến bộ đáng kể đạt được tại Hội nghị Bộ trưởng lần này (tại Hawaii vào cuối tháng 7/2015) thể hiện cam kết mạnh mẽ của các nước TPP trong việc tạo ra một Hiệp định FTA đầy tham vọng, toàn diện và tiêu chuẩn cao, góp phần tạo thêm công ăn việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương”, Bộ Công Thương khẳng định như vậy. Với một khu vực kinh tế chung, bao trùm 40% GDP toàn cầu và rất nhiều cơ hội thúc đẩy hợp tác đầu tư, thương mại, dễ hiểu vì sao Việt Nam hào hứng với TPP như vậy. Và trong suốt những năm qua, kể từ khi Việt Nam bắt đầu đàm phán TPP, những cơ hội to lớn của Việt Nam thường luôn được nhắc tới.

Việt Nam cần ưu tiên cho việc chuẩn bị gia nhập AEC với các thách thức ngay ở phía trước

Trong một báo cáo vừa công bố hồi đầu tháng 8/2015, Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách (VEPR) thậm chí dùng các thuật toán để tính toán rằng, Việt Nam là nước có được mức thay đổi GDP lớn nhất tính theo phần trăm sau khi TPP được hình thành. Lại có thông tin cho rằng, tham gia TPP, GDP của Việt Nam sẽ tăng thêm 23,5 tỷ USD vào năm 2020; xuất khẩu sẽ tăng thêm 68 tỷ USD vào năm 2025… “Về đầu tư, mức tăng trưởng của Việt Nam là ấn tượng nhất trong các nước, xấp xỉ mức tăng của Nhật Bản và gần gấp đôi của Australia, Malaysia và Mỹ (tính theo giá trị). Trong khi đó, nhóm các nước nằm ngoài AEC và TPP sẽ bị suy giảm đầu tư, đặc biệt là Trung Quốc và EU…”, ông Nguyễn Đức Thành, Giám đốc VEPR lạc quan.

Thực tế thì kể từ khi Việt Nam đàm phán gia nhập TPP, một làn sóng đầu tư vào Việt Nam đã được thiết lập, nhằm đón đầu các cơ hội do TPP mang lại. Đơn cử, chỉ trong lĩnh vực dệt may, đã có hàng loạt dự án được đầu tư, như các dự án của Texhong, TAL hay của Worldon, Polytex Far Eastern, Itochu… với quy mô lên tới cả tỷ đô la Mỹ. Hào hứng trước các cơ hội do các FTA thế hệ mới mang lại là điều dễ hiểu. Chính ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng đã khẳng định điều này. Theo ông Lộc, có những kỳ vọng về các lợi ích vô cùng hấp dẫn của các FTA thế hệ mới. Và điều đó lý giải cho thái độ rất lạc quan của đa số doanh nghiệp Việt Nam với tương lai của các FTA này.

“Theo điều tra gần 10.000 doanh nghiệp của VCCI thực hiện năm 2014 thì với TPP có tới 66% doanh nghiệp Việt Nam ủng hộ và tin vào những lợi ích mà hiệp định này đem lại cho họ. Một điều tra khác thực hiện ngay trong tháng 6 vừa rồi của VCCI đối với mẫu 120 doanh nghiệp về EVFTA cũng cho kết quả gần tương tự với tỷ lệ đa số các doanh nghiệp tin rằng, EVFTA sẽ mang lại tác động tích cực cho hoạt động kinh doanh của họ”, ông Lộc nói.

Nhưng có nên tự mãn?

Một điều đã luôn được khẳng định, đó là “trong nguy có cơ” khi Việt Nam tham gia các FTA, trong đó có TPP. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta có nên quá tự mãn hay nói đúng hơn là có nên quá lạc quan vào các FTA này hay không?
Một chuyên gia kinh tế, khi trò chuyện với phóng viên đã đặt câu hỏi rằng: “Vì sao chỉ thấy Việt Nam nói tới những cái được mà không nói tới cái mất khi tham gia TPP? Phải chăng, chúng ta đã quá lạc quan”? Một điều không thể phủ nhận, cơ hội do TPP mang lại là vô cùng lớn lao. Nhưng cứ nhìn vào việc đàm phán TPP qua nhiều năm không thể đi tới thống nhất để thấy, TPP không chỉ là màu hồng. Có một thực tế trong đàm phán TPP, đó là các cường quốc như Mỹ, Nhật Bản đương nhiên muốn phần lợi nhất cho mình. Ví dụ, người Nhật chỉ muốn ăn gạo Nhật. Họ không muốn ăn gạo Mỹ, không muốn nhìn thấy gạo Mỹ trên đất Nhật, nhưng cùng lúc đó lại muốn thấy toàn ô tô Nhật chạy trên các xa lộ của Mỹ. Và không phải ngẫu nhiên lại có các cuộc biểu tình chống TPP ở Mỹ. Người Mỹ, vốn đã “thấm đòn” sau những ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế, càng sợ mất thêm việc làm, sợ thực phẩm kém an toàn nhập cảnh vào Mỹ…

thachthuc

Một câu chuyện khác, theo TS. Vũ Tiến Lộc, đó là dù TPP đàm phán thành công thì việc Việt Nam có thực sự được hưởng lợi từ hiệp định này hay không cũng còn là điều cần phải bàn cãi. Lý do là vì, sự lạc quan của các doanh nghiệp Việt Nam phần nhiều mang tính suy đoán. Hầu như chưa ai có thể biết được chắc chắn về các nội dung cam kết. Hơn nữa, “món hời” do TPP mang lại đều được đánh giá dựa trên điều kiện lý tưởng tuyệt đối: Việt Nam đạt được các chuẩn mực quốc tế và tận dụng được triệt để các cơ hội.

“Nhưng điều này không đơn giản, bởi vì, thực tiễn những năm qua cho thấy, vì nhiều lý do, với hầu hết các ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do đã có trong tầm tay, doanh nghiệp Việt Nam mới chỉ sử dụng được khoảng 30% và 70% còn lại đã tuột khỏi tay các doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam”, ông Lộc trăn trở. Kinh nghiệm từ WTO cho thấy, dù rất hứng khởi, dù rất nhiều kỳ vọng, nhưng thực tế Việt Nam không khai thác được hết những lợi ích mà các cam kết quốc tế mang lại. Lý do, tất nhiên là do các yếu kém trong nội tại nền kinh tế Việt Nam.

TPP hay AEC: cái nào là quan trọng?

Trong khi quá hứng khởi mà quên rằng, đàm phán TPP vẫn còn dở dang, thậm chí trong trường hợp xấu có thể còn kéo dài thêm một vài năm thì một thực tế lại đang hiển hiện trước mắt: cuối năm 2015 này, AEC đã chính thức được thành lập. Và dường như, lại không nhiều người quan tâm tới AEC. Bản báo cáo của VEPR còn cho rằng, những tác động do AEC mang lại còn ít hơn cả TPP. Nhưng có thực là thế?

Đặt câu hỏi rằng, phải chăng Việt Nam đã quá hào hứng với TPP mà quên mất AEC ở trước mắt, câu trả lời nhận được từ GS. Nguyễn Mại là “đúng”. “Theo quan điểm của cá nhân tôi, AEC quan trọng hơn”, ông Mại bày tỏ quan điểm và cho rằng, điểm đáng lưu ý trong AEC đó là có tới ba sự tự do: tự do về hàng hóa; về dịch vụ qua biên giới và tự do về lao động. Không nhắc tới các cơ hội do AEC mang lại, bởi bản thân khu vực này cũng đầy sức hấp dẫn (có một thị trường chung rộng lớn, thống nhất với hơn 600 triệu người, tổng GDP hàng năm gần 3.000 tỷ USD, hiện ASEAN là nền kinh tế lớn thứ 7 thế giới, dự báo sẽ giữ vị trí thứ 4 thế giới vào năm 2050 nên rất hấp dẫn về thương mại và đầu tư), ông Mại nhắc nhiều hơn tới các thách thức mà Việt Nam sẽ gặp phải khi AEC hình thành. “Tôi cho rằng, chúng ta cần phải chuẩn bị kỹ lưỡng, vì thời gian không còn nhiều. Rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam lo lắng về điều này. Câu chuyện AEC không hề đơn giản”, ông Mại nói.

Cơ hội do cả TPP và các FTA thế hệ mới mang lại là rất lớn. AEC cũng tương tự. Nhưng đặt lên bàn cân, xem ra điều mà Việt Nam phải chuẩn bị nhanh và kỹ càng hơn hết trong thời điểm này là AEC, với các thách thức ngay ở phía trước chứ không nên kỳ vọng quá lớn vào TPP. “Hội nhập là chuyện đại sự không phải chỉ của quốc gia, quan trọng là các doanh nghiệp cũng phải có sự chuẩn bị. Phải nghiên cứu kỹ từng đối tác, từng cam kết trong các ngành hàng cụ thể mới có thể có phương án xử lý thích hợp”, ông Mại nói.

Nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan cũng đã từng nhấn mạnh rằng, “hội nhập toàn diện nhưng cũng phải biết chọn đối tác mà chơi và biết chọn cách chơi”. Khi các đối tác đều là các cường quốc kinh tế thì “cách chơi” sẽ quyết định thắng – bại, thua thiệt hay lợi ích của Việt Nam.

Hoàng Phương

Bài viết liên quan