..." /> Đầu tư vào giáo dục qua M&A, không dễ - Tạp chí Doanh nhân Online

Đầu tư vào giáo dục qua M&A, không dễ

Đầu tư vào giáo dục qua M&A, không dễ

Sự bùng nổ của loại hình đầu tư vào giáo dục thông qua M&A, một mặt tạo ra “cú hích” cần thiết với chất lượng nguồn nhân sự tương lai của Việt Nam, nhưng cũng gây ra hệ lụy nếu...

Chiến lược Tác giả

Sự bùng nổ của loại hình đầu tư vào giáo dục thông qua M&A, một mặt tạo ra “cú hích” cần thiết với chất lượng nguồn nhân sự tương lai của Việt Nam, nhưng cũng gây ra hệ lụy nếu nhà đầu tư có tư duy “ăn xổi”, muốn kiếm lời nhanh.

Thị trường giáo dục giàu tiềm năng của Việt Nam thực sự là “mỏ vàng” thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà đầu tư, cả trong nước lẫn nước ngoài. Dễ dàng chỉ ra những yếu tố chủ chốt tạo ra “mỏ vàng” ấy nếu phân tích các lợi thế của Việt Nam: cơ cấu dân số trẻ, truyền thống hiếu học của người Việt, sự tăng trưởng ổn định của nền kinh tế, thu nhập của người dân được nâng cao rõ rệt cũng như nhận thức của các bậc phụ huynh về vai trò thiết yếu của giáo dục đối với tương lai con cái họ.

Trăm hoa đua nở

Giống với nhiều ngành kinh doanh khác, mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) được nhiều nhà đầu tư coi là con đường ngắn nhất cách “đánh nhanh thắng nhanh” hiệu quả nhất, để mở rộng hoặc lấn sân vào lĩnh vực béo bở này mà không cần xin giấy phép đầu tư mới. Nhìn lại các thương vụ M&A lớn trong khoảng 5 năm trở lại đây, sẽ nhận ra các thương vụ đầu tư này trải rộng trong các lĩnh vực từ giáo dục phổ thông tới đại học và giáo dục thường xuyên. Thị trường giáo dục Việt Nam đầy tiềm năng, khi nhiều gia đình sẵn sàng chi ra những khoản tiền rất lớn để đầu tư cho con cái theo học tại các ngôi trường quốc tế danh giá từ bậc mầm non, tiểu học cho đến trung học phổ thông và đại học (du học tại chỗ). Nguyên nhân sâu xa nhất có lẽ nằm ở việc xã hội đang mất niềm tin vào hệ thống giáo dục công.

Riêng đối với lĩnh vực M&A trong hệ thống giáo dục ngoài công lập, có thể liệt kê rất nhiều thương vụ từ nhỏ tới lớn

Cách đây 6 năm, trong một bài viết “dậy sóng” có tiêu đề: “Giáo dục: Xin cho tôi nói thẳng” được đăng trên tạp chí Tia Sáng, GS Hoàng Tụy đã quyết liệt “điểm mặt chỉ tên” ba căn bệnh nặng nề nhất, dai dẳng nhất của hệ thống giáo dục nước nhà. Theo GS Hoàng Tụy, căn bệnh thứ nhất là khả năng quản lý kém, mang tính hệ thống của ngành giáo dục. Ông cho rằng, sự sa sút này đặc biệt dễ nhận thấy ở kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) và đại học – cao đẳng (ĐH – CĐ) trước kia, bởi nó kéo dài, gây ra nhiều hệ quả và sự lãng phí tiền của của xã hội. Thứ hai, theo phân tích của vị giáo sư nặng lòng với giáo dục nước nhà, ngành giáo dục từ lâu đã rối như canh hẹ, nhưng không được bắt đúng bệnh, dẫn tới việc không có phương thuốc đặc trị đủ mạnh mà sự đổi mới chủ yếu mang tính chắp vá. Cuối cùng, điều khiến ông lo ngại là ngành giáo dục tiến hành quá nhiều những thay đổi mang tính thử nghiệm, hết chương trình này tới đề án khác, chẳng hạn như mười mấy năm liền thí nghiệm các chương trình phân ban THPT rất tốn kém, nhưng kết quả không tích cực.

2

Sở dĩ cần nhắc lại những ý kiến thẳng thắn và xác đáng của GS Hoàng Tụy là bởi những “di chứng” mà giáo dục để lại chẳng khác gì vết thương chưa lành da trong lòng xã hội. Nó khiến các bậc phụ huynh dần mất niềm tin vào hệ thống giáo dục công lập, buộc phải tự tìm giải pháp khả dĩ cho con em mình. Kết quả là “cái phao cứu sinh” mang tên giáo dục ngoài công lập nói chung, hệ thống các trường quốc tế và dân lập chất lượng cao nói riêng ra đời, ngày càng phát triển mạnh và là giải pháp tối ưu của không ít cha mẹ đối với tương lai con cái.

Riêng đối với lĩnh vực M&A trong hệ thống giáo dục ngoài công lập, có thể liệt kê rất nhiều thương vụ từ nhỏ tới lớn, một số trường hợp đã đạt được thành công, chẳng hạn như hệ thống trường quốc tế ISHCMC (International School of Ho Chi Minh City) – trường học quốc tế đầu tiên tại TP.HCM – do nhà đầu tư người Úc Alex McKinnon và các cộng sự hợp tác với hai tập đoàn dầu khí đa quốc gia BP và Shell cùng với Saigon Petro, hiện nay nằm dưới sự sở hữu của Tập đoàn Giáo dục quốc tế Cognita Holdings.

3

Cuối năm 2013, Cognita Holdings tiếp tục đầu tư vào Trường quốc tế Saigon Pearls ISSP, sau khi đã mua lại trường quốc tế ISHCMC năm 2011. Trường Quốc tế Việt – Úc thì bán cổ phần cho quỹ đầu tư MAJ Investment năm 2012 (sau khi bán cho các quỹ Mekong Capital và FPT Capital năm 2010)… Một trường hợp khác chưa được kiểm chứng là hệ thống Anh ngữ có tiếng ILA được bán cho một doanh nghiệp khá lớn với tổng giá trị thương vụ vào khoảng 50 triệu USD (theo các nguồn tin không chính thức). Trong số các thương vụ đó, một thương vụ có quy mô lớn, hiếm hoi do nhà đầu tư trong nước là nhóm cổ đông Ismart Education, TNK Capital và EQuest Academy tiến hành mua lại Tổ chức Giáo dục Hoa Kỳ (IAE, có bề dày 15 năm hoạt động tại TP.HCM), bao gồm Trường cao đẳng Broward College Việt Nam (được cấp chứng chỉ của trường Broward College, Mỹ) và Hệ thống Cao đẳng nghề Việt Mỹ (VATC) từ quỹ đầu tư Mỹ Blackhorse Asset Management (BAM) vào quý IV/2013. Sau giao dịch này, nhóm chủ sở hữu mới đang tiến hành những bước đi đột phá nhằm tạo ra diện mạo mới cho IAE.

Tiền không phải chìa khóa vạn năng

Khi có ý định M&A, các nhà đầu tư đã nghiên cứu, thẩm định rất kỹ “con mồi” của mình. Bên cạnh đó, tài chính cũng là yếu tố then chốt quyết định sự thành, bại của một giao dịch. Trong thực tế, có nhiều trường chưa được chủ sở hữu bán lại, dù đã có những trao đổi, nhưng phát triển mạnh mẽ như Đại học Hoa Sen, Đại học Hutech, Đại học RMIT, trường phổ thông quốc tế BIS, SSIS… Có kẻ thắng ắt có người thua. Một số mô hình trường tư thục quốc tế và trong nước gặp nhiều vấn đề trong hoạt động, lấy ví dụ là German International School (trường quốc tế Đức). Cũng phải kể tới các trường song ngữ và trường thuần túy Việt Nam cũng rơi vào khó khăn, ví dụ như Olympia, Global International School hay Hanoi Academy (ở Hà Nội). Hanoi Academy có một trong các cổ đông là Công ty IDJ, cách đây nhiều năm từng “làm mưa làm gió” trong phân khúc trường phổ thông quốc tế tại Hà Nội, hiện nay dù vẫn hoạt động, song gặp khó khăn trong việc thu hút học sinh do nhiều nguyên nhân.

Theo một chuyên gia tư vấn M&A, một trong những yếu tố cơ bản để một thương vụ mua bán trường học thành công chính là tư duy của cả bên bán lẫn bên mua. Vị chuyên gia này cho biết, hiện nay đã qua thời đầu tư “ăn xổi”, “lướt sóng”, thành công trong lĩnh vực đầu tư giáo dục phải gắn chắt với chất lượng đào tạo dài hạn của ngôi trường. Do vậy, một doanh nghiệp hay quỹ đầu tư dù có trong tay lượng tiền mặt dồi dào chưa chắc đã đảm bảo cho một thương vụ mua lại trường thành công. Lý do tiếp theo, theo phân tích của vị chuyên gia nói trên là hiệu ứng từ vòng xoáy khủng hoảng bất động sản.

“Nếu đầu tư trong giáo dục mà gắn quá nhiều vào bất động sản thì dễ “ngã ngựa”, có thể do một trong các nguyên nhân như chi phí đầu tư bất động sản quá cao, khả năng sinh lời của trường kém, không thu hút được đủ số lượng học sinh để duy trì chi phí hoạt động rất cao của bộ máy điều hành trường cũng như giáo viên”, ông nói.

4

Trên thế giới có không ít mô hình trường học thành công nhờ nói không với đầu tư bất động sản. Tại Mỹ, nhiều người đã nghe nói tới hệ thống đại học quốc tế Laureate – mạng lưới quốc tế hàng đầu thế giới của các trường đại học chất lượng và có tính đổi mới. Hệ thống Laureate có hơn 60 trường được kiểm định và giảng dạy các chương trình đại học và sau đại học cho hơn 675.000 sinh viên trên toàn thế giới. Hệ thống đại học lớn này kiên quyết không đầu tư vào địa ốc mà chỉ tập trung cho chất lượng giảng dạy cũng như đầu ra của sinh viên.

Theo chia sẻ của vị chuyên gia có nhiều kinh nghiệm trong các thương vụ M&A giáo dục, một trường quốc tế hoặc tư thục muốn thành công trong M&A, cần “né” việc cạnh tranh trực tiếp với các trường công và nên tập trung vào phân khúc chất lượng cao, nhất là phân khúc quốc tế. Điều đó lý giải tại sao các nhà đầu tư khi “ngắm nghía” những trường phù hợp để tiến hành mua lại thường chọn các trường quốc tế. Chưa hết, sau khi mua thành công, chủ đầu tư mới cần nhanh chóng triển khai những công nghệ đột phá trong giảng dạy, ví dụ như bài giảng số – một thị trường ước tính có giá trị tới 500 triệu USD, theo một bài báo xuất bản hồi tháng 9/2014 trên tạp chí Forbes Việt Nam. Một trong những công ty thành công khi áp dụng bài giảng số vào giảng dạy là Ismart tại TP.HCM, hiện đang được triển khai vào giảng dạy tại hơn 30 trường học tại hai thành phố lớn là Hà Nội và TP.HCM.

Theo một nguồn tin trong giới đầu tư giáo dục tại Hà Nội, hệ thống giảng dạy Anh ngữ Apollo hiện đang triển khai tìm hiểu một số đối tác giáo dục trong nước (giáo dục đại học và cao đẳng) để tìm kiếm cơ hội đầu tư. Tương tự, một công ty Việt Nam có tiếng trong ngành hàng tiêu dùng được cho là đang xúc tiến xây dựng một trường học quốc tế giữa trung tâm Hà Nội. Trong một lần trả lời phỏng vấn DOANH NHÂN, TS. Trần Vinh Dự, Tổng giám đốc TNK Capital kiêm Phó chủ tịch IAE, cho rằng: “Xu hướng M&A trong giáo dục sẽ tiếp tục sôi động. Hình thức này sẽ giúp các nhà đầu tư giảm bớt gánh nặng tài chính và những trường học đã có uy tín, hệ thống cơ sở vật chất tại các thành phố lớn có nhu cầu giáo dục cao có thể tạo ra các giá trị tăng thêm cho học sinh, học viên… sẽ là đích nhắm tiềm năng của các nhà đầu tư giáo dục”.

Trong thực tế, một số trường đại học chất lượng cao như Đại học Phan Châu Trinh cũng liên tục phải bù lỗ. Năm 2013, tổng số tiền lỗ của trường là 12 tỷ đồng, năm 2014 lỗ giảm xuống khoảng 3,5 tỷ đồng. Đứng trước nguy cơ bị đóng cửa, ngôi trường ở Hội An này đã phải chuyển đổi sang mô hình đào tạo phi lợi nhuận và sống sót nhờ lòng hảo tâm của một doanh nhân với hình thức tài trợ vĩnh viễn một tỷ đồng không hoàn lại và bảo lãnh ngân hàng cho trường vay 5 triệu USD. Thê thảm không kém là Đại học Văn Hiến (TP.HCM) lại rơi vào tình trạng thua lỗ mặc dù đã có nhà đầu tư mới.

Theo bà Nguyễn Thị Kiều Oanh, Chủ tịch Tập đoàn Giáo dục Khôi Nguyên – đơn vị sở hữu và vận hành hệ thống trường quốc tế Canada tại TP.HCM (bao gồm CIS Việt Nam, BCIS, CVK, hệ thống trường tiểu học, trung học cơ sở và THPT Albert Einstein), không thể mong thu lợi nhuận sớm khi đầu tư vào giáo dục. Một khi đã xác định đây là hình thức đầu tư, doanh nghiệp nên có tầm nhìn dài hạn, trung bình khoảng 10 năm, đầu tư bài bản và cam kết chất lượng với phụ huynh.

Bài viết liên quan

Ban biên tập lựa chọn

       

Video