Đổi mới sáng tạo của Apple: doanh nghiệp Việt học được gì?

Đổi mới sáng tạo của Apple: doanh nghiệp Việt học được gì?

Apple - gã khổng lồ công nghệ U40 – nhiều năm liền được bình chọn là công ty sáng tạo nhất thế giới.

Câu chuyện quản lý Tác giả

Thành công của Apple không chỉ dừng lại ở việc tạo đột phá về doanh thu hay bán rất nhiều sản phẩm, mà họ đã hoàn toàn thay đổi cuộc chơi “theo cách của Apple”. IPod, iPhone, iPad… đều là những cuộc cách mạng trên thị trường công nghệ khiến hàng triệu người sẵn sàng xếp hàng trong nhiều giờ chỉ để sở hữu phiên bản đầu tiên.

Đừng khảo sát

Khi phân tích mô hình đổi mới, sáng tạo của Apple, Giáo sư – Tiến sỹ Bùi Xuân Tùng – Giám đốc Chương trình Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh cấp cao Việt Nam của Đại học Hawaii (VeMBA), chỉ ra rằng, đối với Apple, sáng tạo là “No “survey” please!” (Đừng khảo sát!).

Dường như Steve Jobs, đồng sáng lập kiêm cựu Giám đốc điều hành (CEO) của Apple, có một năng khiếu bẩm sinh: luôn biết trước người dùng muốn gì, trước cả khi họ biết là họ muốn điều đó. Với Apple, đổi mới là việc việc nắm rõ khách hàng hơn chính bản thân họ, phát hiện ra những nhu cầu chưa được khai phá, từ đó trở thành kẻ đầu tiên ra mắt sản phẩm giải quyết những nhu cầu đó của thị trường.

Phương châm của Apple là “tự thỏa mãn trước”, nghĩa là “làm cho sản phẩm mà bạn (đội thiết kế) thực sự mong muốn” hơn là thực hiện nghiên cứu, khảo sát thị trường thông thường.

Steve Jobs, trong một buổi phỏng vấn đã từng tuyên bố thẳng thừng: “Apple không hề nghiên cứu thị trường”. Việc không dựa vào ý kiến của khách hàng để phát triển sản phẩm khiến Apple không bị bó buộc trong cách tư duy hạn hẹp của người tiêu dùng.

Khi iPad ra đời rất nhiều người chế giễu nó là chiếc iPod Touch phóng lớn. iPhone, Macbook Air đều nhận được những chỉ trích về việc thiếu tính năng. Nhưng thành công của iPad, iPhone, Macbook Air là không cần bàn cãi và nó là một minh chứng rất hùng hồn rằng, nhiều người không biết mình muốn gì, cần gì ở một sản phẩm mới. Thế rồi khi sản phẩm xuất hiện họ sẵn sàng xếp hàng để sở hữu phiên bản đầu tiên.

Jobs khiến người ta tin thứ mà ông tạo ra chính là thứ họ muốn, họ khao khát. Ông ấy thuyết phục được chúng ta rằng, không có sản phẩm ấy, chúng ta sẽ không tài nào sống được. Rồi Apple chỉ việc đóng gói và bán.

Không phải sản phẩm “ĐẦU TIÊN” nhưng là sản phẩm “TỐT NHẤT”

Một bài học nữa từ mô hình đổi mới, sáng tạo của Apple mà Giáo sư Bùi Xuân Tùng chỉ ra, đó là Apple không phát minh ra sản phẩm “ĐẦU TIÊN” (FIRST) nhưng lại sản xuất ra sản phẩm “TỐT NHẤT” (BEST). Với sự “hoàn hảo”, các sản phẩm của Apple mặc dù là “kẻ đến sau” nhưng khó có thể đánh bại.

Apple không phải là công ty đầu tiên chế tạo ra máy nghe nhạc mp3, nhưng họ là công ty đầu tiên tạo ra một máy nghe nhạc mp3 đã định nghĩa lại thói quen thưởng thức âm nhạc của người dùng. Cho dù iPod ra mắt năm 2001, tức là chỉ sau chiếc máy nghe nhạc mp3 đầu tiên MPMan có 3 năm, nhưng Apple và cụ thể là Steve Jobs chỉ mất đúng 3 năm để đánh bật mọi đối thủ, kể cả công sức 30 năm của Sony với “đỉnh cao” Walkman hay Discman cũng đã bị tan thành mây khói.

Và sản phẩm của Apple có một vẻ đẹp và sự hấp dẫn theo đúng nghĩa đen. iPod thậm chí có thể đeo như trang sức. Trước Jobs, chưa ai dám nghĩ việc nhìn thấy dây tai nghe lủng lẳng từ tai người khác là một sự “sành điệu”.

Trong một cuộc phỏng vấn năm 2000 với Tạp chí Fortune, Jobs giải thích về đổi mới từ bên trong công ty: “…đó không có nghĩa là chúng tôi không lắng nghe khách hàng, nhưng thật khó để họ có thể kể cho bạn những gì họ cần khi họ chưa từng thấy bất kì cái gì giống như thế”.

Sản phẩm của Apple có một vẻ đẹp và sự hấp dẫn theo đúng nghĩa đen. iPod thậm chí có thể đeo như trang sức

Cách đây 10 năm, iPhone đã chính thức lên kệ và cũng định nghĩa lại cái trước đó người ta vẫn gọi là smartphone (điện thoại thông minh) đối với Nokia hay Motorola.

Khi Steve Jobs trình diễn một thứ “ma thuật” trên màn hình của chiếc iPhone ra mắt vào năm 2007 bằng những ngón tay của mình, nhiều người cho rằng công nghệ cảm ứng đa điểm (multi-touch) chính là phát minh đột phá đến từ phòng thí nghiệm (R&D) của “Quả Táo cắn dở”, nhưng sự thật lại hoàn toàn khác.

Công nghệ này đã tồn tại từ lâu trước khi iPhone ra đời và đã được biết đến từ tháng 2/2006 bởi Jeff Han tại hội nghị TED Talk. Việc Apple sở hữu multi-touch là kết quả của vụ mua lại một công ty có tên FingerWorks vào 2005. Cảm ứng đa điểm không phải do Apple khai sinh, nhưng những gì “nhà Táo khuyết” đã làm thực sự đưa công nghệ này trở thành đặc sản mang thương hiệu “Quả Táo” và làm nhiều nhà sản xuất smartphone thời đó phải “vắt chân lên cổ” để đưa công nghệ này lên các sản phẩm của mình nhằm thỏa mãn người tiêu dùng.

Apple cho biết, tính đến tháng 3 năm nay, tổng số iPhone được bán ra trên toàn thế giới là 1,163 tỷ thiết bị. Thống kê của Newzoo ước tính có khoảng 62,6% máy trong tổng số đó vẫn còn hoạt động, tính đến thời điểm 4/2017. Điều này nghĩa là khoảng 728 triệu iPhone vẫn đang được sử dụng kể từ khi thiết bị đầu tiên ra đời cách đây 10 năm. Một con số cho thấy độ bền và ổn định đáng kinh ngạc của chiếc điện thoại này, khi rất nhiều máy trong số đó đã bị Apple ngưng hỗ trợ, nhưng vẫn hoạt động tốt và không bị thải loại.

Nếu như iPhone được xem là định nghĩa lại khái niệm “smartphone” lúc bấy giờ, thì iPad lại mở ra một xu hướng hoàn toàn mới, đó là “máy tính bảng” hay còn được gọi là “tablet”. Thậm chí nhiều người còn dự đoán việc iPad thay thế laptop chỉ là chuyện sớm muộn.

Đổi mới không hề liên quan đến việc bạn có bao nhiêu tiền cho R&D

Apple Watch cũng có thể sẽ định nghĩa lại cái mà người ta vẫn gọi là đồng hồ để xem giờ như Senko hay Rado hay là trang sức thời trang cao cấp như Longin, Rolex hay Omega. Apple Watch chiếm tới gần 1/2 số lượng đồng hồ thông minh phân phối trên toàn cầu năm 2016.

Trong một cuộc phỏng vấn với Tạp chí Fortune năm 1998, Steve Jobs đã nói: “Đổi mới không hề liên quan đến việc bạn có bao nhiêu tiền cho R&D. Khi Apple đưa ra máy Mac, IBM đã chi ít nhất hơn 100 lần (so với số tiền chi ra của Apple – PV) vào R&D. Điều đó không phải là về tiền bạc. Đó là về những con người mà bạn có, bạn lãnh đạo như thế nào và bạn hiểu được điều đó được bao nhiêu”.

Thành công của Apple không chỉ đến từ đội ngũ nhân viên luôn “khao khát”, “dại khờ” để sáng tạo mà còn đến từ việc CEO cũng tham gia trực tiếp vào hoạt động sáng tạo.

Về lý tính, Apple làm điên đảo thị trường nhờ những sản phẩm công nghệ đột phá. Nhưng điều thương hiệu này làm được còn lớn hơn thế: họ đã tạo ra những tín đồ với sợi dây kết nối cảm xúc bền chặt. Công nghệ dù có tinh xảo đến đâu vẫn có thể bắt chước, nhưng cảm xúc thì không thể bắt chước được.

Doanh nghiệp Việt nên làm gì?

Việt Nam hiện đang được đánh giá cao ở các chỉ số thuộc nhóm đầu ra của đổi mới sáng tạo, gồm sản phẩm của tri thức và công nghệ, sản phẩm sáng tạo. Thứ hạng của Việt Nam về đổi mới sáng tạo trên thế giới tăng 12 bậc, từ vị trí 59/128 (năm 2016) lên vị trí 47/127 và đứng thứ 3 Đông Nam Á (năm 2017).

Doanh nghiệp Việt dù chưa thể thu về hàng trăm tỷ USD doanh thu hàng năm như Apple, nhưng thông qua câu chuyện thành công của Apple, Giáo sư Bùi Xuân Tùng đã đưa ra đề xuất về chiến lược, ý tưởng đổi mới sáng tạo mà các doanh nghiệp Việt có thể áp dụng để sáng chế hoặc tái phát minh ra các sản phẩm và dịch vụ.

Theo ông, các doanh nghiệp nên xem việc đổi mới sáng tạo như một “món quà” dành cho khách hàng khi Việt Nam vốn là quốc gia có văn hóa “tặng quà”. Với Apple, một thiết kế tốt là khi mọi người nhìn nó như một món quà. Bất kỳ sản phẩm nào cũng cần được xem như “một món quà gói những ý tưởng tuyệt vời”.

Tất nhiên, theo Giáo sư Tùng, đổi mới sáng tạo đối với doanh nghiệp Việt không phải chuyện dễ dàng, do đó cần sự tham gia của nhiều đối tác khác nhau, tập hợp các ý tưởng và nguồn lực. Một thiết kế tốt không cần quá nhiều tiền hay một nhóm lớn.

Hoàng Mai