Hồn phách Việt

Hồn phách Việt

DoanhNhanOnline – Dù có đi bốn phương trời, bản sắc và cốt cách Việt vẫn chẳng thể bị đồng hóa. Không nên e ngại quá mức về nguy cơ đánh mất bản sắc để rồi mất đi cơ hội bứt...

Doanh nhân Tác giả and
DoanhNhanOnline – Dù có đi bốn phương trời, bản sắc và cốt cách Việt vẫn chẳng thể bị đồng hóa. Không nên e ngại quá mức về nguy cơ đánh mất bản sắc để rồi mất đi cơ hội bứt phá của dân tộc.

Kiến trúc sư lừng danh Kazimierz Kwiatkowski (Kazic), người Ba Lan, người được mệnh danh là “hiệp sỹ của di tích”, trút hơi thở cuối cùng tại Huế đến nay đã 16 năm. Cũng ngần ấy năm, vào ngày giỗ, quan chức sứ quán ta đi từ Varsava, cách quê anh ngót 200 km, thắp những nén nhang trên mộ anh. Khói hương nghi ngút, xa lạ với những ngọn nến cháy bùng trên các ngôi mộ khác, gây sự ngạc nhiên ở những người bản địa.

…Ở Varsava cũng như ở các đô thị Đông Âu, siêu thị mở ra nhan nhản, hàng hóa đắt rẻ, sang hèn thừa thãi, nền kinh doanh nhỏ lẻ của người Việt mình điêu đứng. Tưởng như hết cửa làm ăn. Ai đó bèn nghĩ ra ngón bán đồ ăn, tạm gọi là Á đông, nửa Việt nửa Tàu, song lại hợp khẩu vị Tây. Thế là cả trăm quán ăn nho nhỏ bung ra, vốn ít, nguy cơ sập tiệm tối thiểu, Tây vào ùn ùn, vừa lạ miệng lại rẻ.

…Trong một số báo “Văn nghệ Trẻ”, nhà văn Hoàng Chinh, sống xa xứ 30 năm, thổ lộ: “Những khi được quyền chọn lựa, tôi luôn trở về với tiếng Việt. Tôi nghĩ bằng tiếng Việt. Trong chiêm bao tôi nói bằng tiếng Việt và khi có chuyện bực mình tôi chửi rủa (một mình) bằng tiếng Việt”. Da diết hơn, anh nói: “Tôi não nùng khi nghe câu hát nỉ non của người đàn bà Afghanistan sống sót, nhưng tôi lại ứa nước mắt bởi câu thở than: “Ai ngờ đâu giếng cạn, tui tiếc hoài sợi dây”.

…Giữa cơ man quầy hàng miễn thuế ở sân bay Frankfurt, tôi thấy một người đồng bào cứ quanh quẩn bên quầy bánh kẹo. Nhặt vào rồi lại bỏ ra. Rút tiền ra đếm đi đếm lại. Tôi nhắc: “Đến giờ lên máy bay rồi”. Anh bảo: “Nhà tui đông con, đông cháu, bên nội bên ngoại, bà con láng giềng, chẳng nỡ quên ai…”.

…Một cô con dâu Việt, đã lâu một mình nuôi hai con 50% nọ, 50% kia, vẫn đều đặn đi chợ Việt cách nhà hàng trăm cây số. Món khoái khẩu là nem chua. Món thường trực cô nấu là canh dưa. Vồ vập hơn cả là món rau muống xào tỏi. Hương vị ẩm thực Việt cứ quanh quít trong căn nhà khá lâu nay ít lao xao tiếng Việt.

Ta suốt đời ở trong nước, đi nước ngoài một dạo lại về. Hễ đi đến đâu là khen. Hễ về đến nhà là chê. Chê vì cái nhẽ đã quen, đã nhàm, đã sẵn. Ấy vậy, chê nhiều, than thở hoài, nhưng khi xa, khi thiếu lại da diết nhớ. Tôi biết, ở ta có hai nơi như vậy. Đó là Hà Nội và Huế. Chẳng nơi nào ở ta mà người ta lại day dứt trước những sự mất mát, lại bức xúc gắt gao trước những biến đổi như ở Huế và Hà Nội. Nhưng, cứ phải xa là nhớ đến khốn khổ. Tôi nói vậy bởi tôi là người Hà Nội cũ và tôi thấu hiểu người Huế, chứ người mình ai chẳng yêu quê, chẳng nhớ quê. Quê không chỉ là làng, quê cũng có thể là thành phố, bởi nơi ấy lưu giữ những mối liên hệ bà con xóm giềng chằng chịt, chẳng khác gì làng quê là mấy. Tôi có nhầm không khi nghĩ rằng, người Việt mình gắn bó với quê, ấp ủ và mang nặng chất quê, đồng thời cũng bị níu kéo bởi tư duy theo lối quê hơn cả? Cái điều cuối cùng ấy vừa góp phần làm ta đã nghĩ thì nghĩ cho chín và đã làm thì làm cho chắc, lấy cái sự bền và sự có trước có sau làm trọng; vừa dẫn tới vấn nạn bảo thủ. Bảo thủ, ở tầm vi mô, kìm hãm những quyết định mạnh tay và những sáng kiến. Bảo thủ, ở tầm vĩ mô, níu kéo bước chân dân tộc trong cuộc chạy đuổi – đằng đẵng và khẩn kíp – với các dân tộc khác. Bảo thủ cũng phần nào liên quan đến nỗi lo âu có phần quá mức về nguy cơ đánh mất bản sắc dân tộc.

Hơn hai chục năm nay Việt Nam ta phát triển tột bậc. So với quá khứ không xa thì quả là thế, song so với thời thế thì rõ ràng là chậm. Phát triển trong hội nhập, hội nhập hay tự tách mình? Đi con đường của mình, song phải tự điều chỉnh với con đường và bước đi của xung quanh. Gạt đi nỗi e ngại quá mức, thậm chí tai hại về nguy cơ đánh mất bản sắc dân tộc. Bởi bản sắc không phải là cái bẩm sinh, không phải là cái bất di bất dịch. Những điều kiện và hoàn cảnh nhất định nhào nặn và bồi đắp bản sắc. Thời đại nay, cũng như mọi thời đại, vừa bị đào thải, vừa kế thừa, lại vừa đào luyện bản sắc mới. Con người mới không thể ôm khư khư bản sắc của thời đã qua.

Nhìn lại hơn trăm năm trước, các cụ mình búi tóc, vận áo the, đội khăn xếp, trọng chữ Nho, dị ứng kịch liệt với những gì các ông Tây, bà đầm mang vào xứ mình. Ấy thế mà chỉ vài chục năm sau, nở rộ cả một vườn hoa văn hóa Việt thời mới (tôi gọi đó là cuộc hội nhập quốc tế lần thứ nhất), với những tiểu thuyết và truyện ngắn, với nền thi ca, những ca khúc và kịch nói, hội họa… học Tây mà vẫn Ta, ta không thể lẫn vào đâu được. Đội ngũ trí thức ít ỏi kiểu mới hình thành, họ học không cao, nhưng làm gì cũng cơ bản, cũng có tầm vóc. Rõ ràng, trong ví dụ này, bản sắc dân tộc mình không bị phai nhòa, nhưng lại bổ sung thêm được những phẩm chất cần cho những hoàn cảnh mới.

Bản sắc dân tộc Việt mình, có thể chăng, không hẳn đã sản sinh bởi và bị chi phối bởi những tôn giáo và tín ngưỡng độc tôn, cũng không hẳn bởi những chủ thuyết ngự trị bền dai và lan tỏa. Bản sắc của dân tộc mình trước tiên là sản phẩm của cuộc giằng co với đất trời, với ngoại bang để sinh tồn, quật cường và dẻo dai. Bản sắc gắn mật thiết với đời sống cụ thể, với những biểu hiện dễ dàng nhận biết về lối sống, cách ứng xử, tâm đức và tâm tính, tập quán và thói quen… Lúc này ta nhắc nhiều đến truyền thống cha ông và đến di sản là rất cần. Song quan tâm quá mức tới tâm linh, chi phí nhiều tiền của cho việc xây đền thờ những người có công mới khuất, chăm lo quá độ đến việc phục dựng hội hè đình đám… xem chừng dễ bề làm ta sao nhãng bổn phận chính yếu của thế hệ đương thời là dốc lòng, dốc sức cho phát triển, hội nhập, để đuổi cho kịp và có cơ may đứng vào tư thế ngửng đầu.

Nghĩ tới bản sắc, ta hãy hướng về phía trước. Ta tiến bộ, ta giàu lên và khác đi – ta muôn thuở vẫn là người Việt Nam.

Chẳng gì có thể tẩy xóa nổi cốt cách của người Việt mình được!

Xuân Quý Tỵ, 2013

GS, TS, KTS Hoàng Đạo Kính

 

Bài viết liên quan

Bác sỹ doanh nhân

Là một bác sỹ có kinh nghiệm lâu năm tại Mỹ, vào năm 2008, bác sỹ Nam Trân quyết định về Việt Nam, mong muốn đóng góp thiết thực cho cộng đồng và đất nước bằng những kiến thức, kinh nghiệm và phương pháp điều trị hiệu quả nhất.

Doanh nhânNgười đăng Doanh nhan