Luật cởi, nghị định thắt

Luật cởi, nghị định thắt

Năm tháng sau khi Luật Doanh nghiệp 2014 và Luật Đầu tư 2014 có hiệu lực, một số khoảng trống và nút thắt đã lộ diện. Thực hiện Luật Doanh nghiệp 2014, thời gian cấp đăng ký thành lập doanh...

Kinh doanh Tác giả

Năm tháng sau khi Luật Doanh nghiệp 2014 và Luật Đầu tư 2014 có hiệu lực, một số khoảng trống và nút thắt đã lộ diện.

Thực hiện Luật Doanh nghiệp 2014, thời gian cấp đăng ký thành lập doanh nghiệp mới trung bình (tính từ 1/7 đến 20/11/2015) chỉ còn 2,9 ngày, thời gian cấp đăng ký thay đổi trung bình là 2,47 ngày. Thông tin trên được ông Bùi Anh Tuấn, Phó cục trưởng Cục Quản lý đăng ký kinh doanh (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) đưa ra tại cuộc hội thảo do Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức tại Hà Nội vào cuối tháng 11.

Khổ cả đôi bên

Tuy nhiên, vẫn theo vị đại diện Cục Quản lý đăng ký kinh doanh, khối lượng công việc phải xử lý tại một số phòng đăng ký kinh doanh địa phương tăng 40% so với trước thời điểm Luật có hiệu lực; thời gian làm việc kéo dài 10 – 15 tiếng/ngày… Một trong những lý do quan trọng khiến việc cấp đăng ký kinh doanh vẫn khó khăn như vậy là sự tồn tại của một số văn bản pháp luật quy định về điều kiện kinh doanh trái thẩm quyền hoặc chưa được sửa đổi, bổ sung. Danh mục điều kiện, tỷ lệ vốn đầu tư áp dụng đối với nhà đầu tư nước ngoài cũng chưa được ban hành.

Đáng lưu ý, theo LS Nguyễn Hưng Quang, các nghị định hướng dẫn Luật Doanh nghiệp đã có những điểm trái với chính Luật Doanh nghiệp! “Đây không phải là những quy định mang tính hướng dẫn chi tiết mà là những quy định thay đổi hẳn nội dung, phạm vi áp dụng của Luật Doanh nghiệp”, ông Quang nhấn mạnh. Chẳng hạn, Nghị định 78/2015/NĐ-CP quy định khi thông báo mẫu dấu gửi cơ quan đăng ký kinh doanh phải thông báo “thời điểm có hiệu lực của mẫu con dấu” – vừa không đúng với quy định của Luật Doanh nghiệp, vừa không đúng với mục tiêu “tạo tính chủ động cho doanh nghiệp” đối với con dấu. Ngoài ra, Nghị định 96/2015/NĐ-CP loại bỏ các loại hình doanh nghiệp được thành lập theo các luật: Công chứng; Luật sư; Giám định tư pháp; Kinh doanh bảo hiểm; Chứng khoán; Hợp tác xã, trong khi Luật Doanh nghiệp không hề có hạn chế này.

Gần 3 ngày là thời gian trung bình để cấp đăng ký thành lập doanh nghiệp mới

Ông Quang cũng cho rằng, khi thực hiện thủ tục thay đổi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, bên cạnh giấy đăng ký in trên nền vàng truyền thống (giấy vàng), nay doanh nghiệp được cấp thêm giấy xác nhận về thay đổi thông tin đăng ký doanh nghiệp về ngành nghề kinh doanh, thông tin cổ đông… in trên nền trắng (giấy trắng). Việc Nghị định 78/2015 buộc doanh nghiệp đăng ký mã ngành nghề, cộng với thực tiễn “giấy vàng”, “giấy trắng” đã làm cho pháp luật về doanh nghiệp trở nên “rối rắm, khó thực thi và gây tốn kém cho cả nhà nước lẫn doanh nghiệp”. Khi thay đổi những nội dung về ngành nghề, cổ đông sáng lập, cổ đông là nhà đầu tư nước ngoài…, Nghị định 78/NĐ-CP cũng yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thêm rất nhiều giấy tờ tài liệu không được quy định trong Luật. Trong khi Luật Doanh nghiệp 2014 yêu cầu doanh nghiệp phải thông báo trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày có thay đổi, thì việc đáp ứng đầy đủ các loại giấy tờ phức tạp theo Nghị định thực sự là một thách thức.

“Điểm sáng” chưa giúp đầu tư dễ dàng hơn

Đó là nhận xét của chuyên gia Nguyễn Thị Diệu Hồng (Ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – VCCI) về Luật Đầu tư 2014. Chỉ ra nhiều điểm sáng của Luật, trong đó có việc tạo ra sự minh bạch thông tin về điều kiện kinh doanh các ngành nghề có điều kiện; có những biện pháp cứng rắn đối với những văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) chứa đựng các quy định về điều kiện kinh doanh trái pháp luật… song bà Diệu Hồng cho biết, những quy định tiến bộ này không dễ được hiện thực hóa. Đơn cử, về thẩm quyền ban hành điều kiện đầu tư kinh doanh, hiện vẫn có rất nhiều thông tư đang được áp dụng có chứa đựng các điều kiện đầu tư kinh doanh. Trong khi theo quy trình ban hành văn bản cấp thông tư thì đây chỉ là hoạt động nội bộ của bộ, ngành; rất khó kiểm soát.

Đáng lo ngại hơn, tới đây, khi các thông tư có quy định về điều kiện đầu tư kinh doanh – vốn đang điều chỉnh các quan hệ pháp luật rất lớn – đồng loạt hết hiệu lực vào ngày 1/7/2016 (một nội dung trong Luật Đầu tư 2014), mà các quy định thay thế còn chưa được ban hành; thậm chí nhiều bộ, ngành còn chưa biết đến quy định này để có sự chuẩn bị cho việc soạn thảo các văn bản thay thế. Sự thiếu minh bạch trong cách xử lý sẽ tạo ra rủi ro không nhỏ cho các đối tượng chịu sự điều chỉnh của Luật.
Văn bản trái luật vẫn phải thực hiện

Câu hỏi đặt ra là: đối với những văn bản ban hành sau, nhưng trái với quy định tại Luật Đầu tư 2014 về điều kiện đầu tư kinh doanh thì doanh nghiệp có đủ cơ sở pháp lý để từ chối thực hiện hay không? Theo các chuyên gia pháp lý, câu trả lời – đáng tiếc – là không.

Luật Ban hành VBQPPL không có quy định nào về cơ chế này, vì một văn bản ban hành trái quy định của văn bản cấp trên chỉ bị bãi bỏ bởi chính cơ quan ban hành ra văn bản đó hoặc cơ quan cấp trên có thẩm quyền (chứ không đương nhiên bị vô hiệu). Điều này cũng có nghĩa là không có cơ chế nào cho đối tượng chịu tác động từ chối thực hiện các quy định trong một VBQPPL, kể cả khi văn bản đó trái luật. Hơn thế, khi VBQPPL được xác định là trái luật, bị hủy bỏ, thay thế hoặc sửa đổi thì những đối tượng đã chịu thiệt hại trước đó không thể khởi kiện đòi bồi thường trách nhiệm của cơ quan nhà nước đã ban hành văn bản đó. Luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước không quy định trường hợp này vào trường hợp được xem xét bồi thường.

Chính vì thế, các chuyên gia pháp lý khuyến cáo, cộng đồng doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan nhà nước trong kiểm soát việc ban hành về điều kiện kinh doanh trong các văn bản quy phạm pháp luật. Về phía mình, nhà nước cần thiết lập kênh thông tin hiệu quả để doanh nghiệp phản ánh những quy định về điều kiện đầu tư kinh doanh bất hợp lý, không phù hợp với nguyên tắc xác định tại Luật Đầu tư để kiến nghị sửa đổi, bãi bỏ các văn bản này. Bên cạnh đó, cần có cơ chế phản biện một cách thực chất giữa cơ quan soạn thảo VBQPPL với cộng đồng doanh nghiệp – cơ chế này đã được ghi nhận trong Luật Ban hành VBQPPL, nhưng việc thực hiện còn hình thức.

Cẩm Hà

Bài viết liên quan

Swememo thay đổi để tồn tại

Được những người sáng lập tạo ra với mong muốn sẽ thành một Airbnb trong lĩnh vực nhiếp ảnh, nhưng Swememo đã phải nhanh chóng thay đổi mô hình kinh doanh để tiếp tục sống sót và chuẩn bị cho những lần lột xác tiếp theo.

Kinh doanhNgười đăng Doanh nhan