M&A bùng nổ & nỗi đau âm ỉ

M&A bùng nổ & nỗi đau âm ỉ

Câu chuyện sẽ tiếp tục diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực tái cơ cấu để lành mạnh hóa hệ thống tài chính – ngân hàng và cùng với đó là các thương vụ M&A đình đám...

Chiến lược Tác giả

Câu chuyện sẽ tiếp tục diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực tái cơ cấu để lành mạnh hóa hệ thống tài chính – ngân hàng và cùng với đó là các thương vụ M&A đình đám khiến dư luận vừa mừng lại vừa lo.

Trong khi thương vụ mua bán tòa nhà Keangnam vẫn đang khiến dư luận xôn xao thì Gamuda đã kịp chi 1.041 tỷ đồng (tương đương gần 48 triệu USD) để sở hữu toàn bộ dự án Celadon City với vốn đầu tư 82 triệu USD. Và khi GP Bank vừa bị mua lại với giá chỉ 0 đồng thì Ngân hàng thương mại Siam Thái Lan đã được phép thành lập chi nhánh tại Việt Nam trên cơ sở mua lại, tiếp nhận tài sản, công nợ của Ngân hàng liên doanh Việt – Thái. Mua bán – sáp nhập (M&A) doanh nghiệp phải chăng lại tới giai đoạn bùng nổ?

Dồn dập thương vụ M&A mới

Thông tin vừa chính thức được công bố, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý với kiến nghị của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về việc cho phép Ngân hàng thương mại Siam (Thái Lan) (SCB) thành lập chi nhánh tại Việt Nam trên cơ sở mua lại, tiếp nhận tài sản, công nợ của Ngân hàng liên doanh Việt – Thái (VSB).

VSB là ngân hàng liên doanh được Ngân hàng Nhà nước cấp phép ngày 20/4/1995, với sự góp vốn của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank), SCB và Tập đoàn Charoen Pokphand (CP – Thái Lan). Tuy nhiên, VSB hiện là ngân hàng liên doanh yếu kém toàn diện trong tổ chức và hoạt động, không đảm bảo giá trị thực của vốn điều lệ theo quy định.

Nguyễn Kim được định giá 200 triệu USD trong thương vụ M&A với Central Group

Cho phép SCB tiếp quản VSB cũng là một cách để cứu ngân hàng liên doanh này. Trong khi đó, một động thái gây sự chú ý của dư luận trong những ngày đầu tháng 7/2015 là việc Ngân hàng Nhà nước quyết định mua lại Ngân hàng cổ phần Dầu khí Toàn cầu với giá 0 đồng. Đây đã là lần thứ 3 Ngân hàng Nhà nước mua lại ngân hàng thương mại cổ phần khác với giá 0 đồng (trước đó là Ngân hàng Xây dựng – VNCB và Ngân hàng Đại dương – OCEAN Bank) nên giới tài chính – ngân hàng không mấy bất ngờ.

Trong một động thái khác, thông tin Berli Jucker (BJC – Thái Lan) trên thực tế đã nắm quyền điều hành Tập đoàn Phú Thái từ năm 2013 thật sự khiến dư luận ngỡ ngàng. BJC từng khiến dư luận xôn xao từ cuối năm ngoái với thương vụ mua lại Metro Cash & Carry Việt Nam với giá trên 870 triệu USD, nhưng cuối cùng thất bại vì không được cổ đông chấp thuận. Mặc dù vậy, trước đó BJC vẫn lặng lẽ chi 32 triệu USD mua 65% cổ phần Thái An. Đây là một tên tuổi bán lẻ ở Hà Nội ít người biết đến, nhưng trên thực tế lại sở hữu đại đa số cổ phần ở Phú Thái. Mua cổ phần của Thái An đồng nghĩa với việc BJC gián tiếp sở hữu 64,55% lợi ích ở Phú Thái.

Không chỉ có vậy, từ đầu năm tới nay cũng đã dồn dập có những thương vụ M&A nổi tiếng khác. Chẳng hạn tháng 5 vừa qua, Tổng công ty Bảo hiểm BIDV đã ký hợp đồng đặt mua cổ phần với FairFax Asia Limited, một công ty con thuộc sở hữu toàn bộ của Fairfax Financial Holdings, nhà bảo hiểm và tái bảo hiểm toàn cầu có trụ sở tại Canada. Theo nội dung ký kết, FairFax sẽ mua 35% cổ phần phát hành mới của BIC và trở thành nhà đầu tư chiến lược nước ngoài của BIC.

Ngoài ra còn có Aeon Nhật Bản mua lại Citimart rồi Power Buy mua Nguyễn Kim, Vingroup mua lại chuỗi bán lẻ Vinatex và Ocean Mart, Mondelēz International hoàn tất mua lại 80% mảng bánh kẹo của Kinh Đô… Masan Group, Pan Pacific và một số thương hiệu khác cũng là những cái tên “danh nổi như cồn” trên thị trường M&A Việt Nam. Và có lẽ sóng M&A tiếp tục “dồn dập” tại Việt Nam.

Khẩu vị mới: Thái Lan

Cùng với đầu tư các dự án mới mà có lẽ quy mô lớn nhất là dự án Lọc hóa dầu Victory Bình Định với vốn đầu tư 22 tỷ USD (dù chưa được cấp giấy chứng nhận đầu tư), có thể thấy một xu hướng khá rõ ràng, các tỷ phú Thái Lan đang đua nhau đổ bộ vào thị trường Việt Nam.

Nếu thành công với thương vụ mua lại hệ thống Metro Cash & Carry thì đó là thành công không còn phải bàn cãi với BJC. Nhưng kể cả không thực hiện được thương vụ này thì với việc đã nắm trong tay Phú Thái, BJC coi như đặt được một chân vào thị trường bán lẻ Việt Nam. Chưa kể trước đó, tập đoàn của tỷ phú Charoen Sirivadhanabhakdi cũng đã mua lại từ nhà bán lẻ FamilyMart (Nhật Bản) trong liên doanh với Tập đoàn Phú Thái chuỗi 95 cửa hàng tiện lợi BJC Mart…

Tỷ phú giàu thứ hai Thái Lan này cũng đã thông qua ThaiBev để trở thành cổ đông lớn tại Vinamilk. ThaiBev cũng đang ôm mộng trở thành cổ đông chiến lược tại Sabeco.

BJC đã chi ra 32 triệu đô la để sở hữu 65% cổ phần của Thái An – công ty con của tập đoàn Phú Thái

Trong khi đó, không khó để nhận ra một tên tuổi khác của Thái Lan đang “càn quét” thị trường Việt – Central Group. Tập đoàn này thông qua công ty thành viên Power Buy mua 49% cổ phần Công ty Đầu tư phát triển công nghệ và Giải pháp mới NKT – đơn vị sở hữu Công ty Thương mại Nguyễn Kim. Thương vụ này, Nguyễn Kim được định giá 200 triệu USD.

Trước đó, vào đầu năm 2014, Robinson Department Store – một thành viên khác của Central Group – đã thâm nhập vào thị trường Việt Nam với việc mở 2 trung tâm mua sắm Robins tại Royal City (Hà Nội) và Crescent Mall (TP.HCM). Như vậy, trái ngược với xu hướng của những năm trước – là “sóng dồn” M&A đến từ Nhật Bản thì khẩu vị mới trên thị trường M&A đã được thiết lập. Đó là Thái Lan.

Bình luận vì sao tên tuổi mới lại là Thái Lan, Nhóm nghiên cứu Vietnam M&A Forum cho rằng, đó là do môi trường đầu tư cùng sự hỗ trợ của Chính phủ và các địa phương đã tạo niềm tin cho các nhà đầu tư Thái Lan khi chuyển hướng đến làm ăn tại Việt Nam. Ngoài ra là các yếu tố liên quan đến nhân lực Việt Nam, các lợi thế về địa kinh tế, sự gần gũi cả về văn hóa, tập quán kinh doanh với Thái Lan…

“Việt Nam đang ngày càng trở thành một địa điểm đầu tư hấp dẫn và là cơ sở đáng tin cậy để các nhà đầu tư Thái Lan đưa ra quyết định đầu tư, kinh doanh tại đây”, Nhóm nghiên cứu Vietnam M&A Forum bày tỏ quan điểm.

M&A bùng nổ và nỗi đau âm ỉ

Các thương vụ M&A tại Việt Nam đã dậy sóng từ nhiều năm gần đây mà đỉnh điểm quy mô thị trường trong năm 2012 đã lên tới 5 tỷ USD. Năm 2014, M&A đã tăng trở lại sau một năm 2013 lặng sóng với giá trị ước tính có thể lên tới 4 tỷ USD với hàng loạt thương vụ đình đám, như: Siam Cement Group tiếp quản Prime Group (228 triệu USD), Standard Chartered Private Equity mua phần lớn cổ phần tại Bảo vệ thực vật An Giang (90 triệu USD)…

Theo dự báo, thị trường M&A Việt Nam sẽ tiếp tục bùng nổ trong thời gian tới. Lý do là vì quá trình hội nhập của Việt Nam, đặc biệt trong năm 2015 này với nhiều FTA thế hệ mới được ký kết và cuối năm là tham gia Cộng đồng Kinh tế ASEAN, đang mở ra nhiều cơ hội kinh doanh mới và tất nhiên không doanh nghiệp nào muốn bỏ lỡ. Nỗ lực tái cấu trúc nền kinh tế, trong đó có đẩy mạnh tái cơ cấu hệ thống doanh nghiệp nhà nước, hầu hết là các tên tuổi lớn như Vietnam Airlines, MobiFone, Sabeco… cũng là những miếng bánh ngon khiến các nhà đầu tư nước ngoài nhòm ngó.

Một điểm cộng khác, theo nhóm nghiên cứu M&A Forum, đó chính là việc Chính phủ đã quyết định nới room cho các nhà đầu tư nước ngoài, cho phép họ có thể sở hữu 49% cổ phần tại các công ty đại chúng. Đây là động thái tích cực có thể tác động lớn tới thị trường M&A Việt Nam. Tất cả những điều này có nghĩa rằng, thị trường M&A Việt Nam thực sự có cơ hội để bùng nổ. Nhưng M&A bùng nổ thì nên mừng hay lo?

Có hai xu hướng tồn tại trên thị trường được các chuyên gia trong lĩnh vực M&A thường nhắc tới, đó là “bị mua” và “được mua”. Nhưng ngay cả “bị” hay “được” và thậm chí ai cũng hiểu rằng, M&A là xu hướng tất yếu trên thị trường, nhưng nỗi lo, nỗi đau âm ỉ vẫn còn đó. Và điều này đã được chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhắc đến không chỉ một lần rằng, sau cơn khủng hoảng này, sau M&A Việt Nam còn được gì?

Cứ nhìn vào các thương vụ vừa kể trên. Khi Mondelēz International hoàn tất mua lại 80% mảng bánh kẹo của Kinh Đô, thậm chí trong tương lai sẽ lên đến 100%, Việt Nam sẽ không còn thương hiệu bánh kẹo Kinh Đô nổi tiếng một thời nữa. Và khi thị trường bán lẻ Việt Nam đang bị hàng loạt tên tuổi nước ngoài như Metro, BigC, Aeon… thâu tóm, thống trị, siêu thị thì ê hề hàng ngoại, đặc biệt là hàng Thái Lan thì người Thái nay lại trực tiếp sở hữu hàng loạt hệ thống cửa hàng bán lẻ, hàng điện máy lớn ở Việt Nam.

Tập đoàn Phú Thái một thời lừng lẫy giờ cũng đã phải “nhường sân” cho tỷ phú Thái Lan. Ngay cả chuỗi cửa hàng tiện lợi Family Mart suốt một thời gian dài gắn với tên tuổi Phú Thái và Family (Nhật Bản) nay cũng đã bị đổi tên thành B’Mart. Và tất nhiên, B’Mart thuộc sở hữu của người Thái. Đó có phải là một nỗi đau?

Hoàng Phương

Bài viết liên quan

Ban biên tập lựa chọn

       

Video