..." /> Người giữ lửa làng gốm Bát Tràng - Tạp chí Doanh nhân Online

Người giữ lửa làng gốm Bát Tràng

Người giữ lửa làng gốm Bát Tràng

DoanhNhanOnline – Sau một thời gian dài lạnh lẽo, có những lò gốm Bát Tràng đã đỏ lửa trở lại nhờ “lửa” nghề của những nghệ nhân tâm huyết với men truyền thống. Sinh ra trong một gia đình có...

Chuyện kinh doanh Tác giả and
DoanhNhanOnline – Sau một thời gian dài lạnh lẽo, có những lò gốm Bát Tràng đã đỏ lửa trở lại nhờ “lửa” nghề của những nghệ nhân tâm huyết với men truyền thống.

Sinh ra trong một gia đình có nhiều đời làm gốm cổ truyền nổi tiếng ở làng Bát Tràng, Lê Văn Khánh lớn lên bên ánh lửa lò nung. Năm tháng trôi qua, nghề gốm ngấm vào anh lúc nào chẳng hay. Ở tuổi 13 – 14, anh đã có thể tự tạo được những sản phẩm gốm hoàn chỉnh. Năm 1986, giải ngũ trở về làng, anh vẫn chung thủy với nghề gốm. Khi đó vốn ít, làng nghề cũng mới phục hồi sau một thời gian dài nguội lửa lò vì những khó khăn thời bao cấp, anh cùng người thân trong gia đình chỉ tập trung vào sản xuất những sản phẩm gốm sứ đặt hàng theo khuôn mẫu. Thế rồi sau những chuyến tham quan nước ngoài, những dịp đi du lịch đến các đình chùa, lại được nghe người già trong làng kể lại rằng, Bát Tràng từng có một mẫu men trắng trong như ngọc, lâu nay đã thất truyền, Lê Văn Khánh trăn trở: “Tại sao vốn quí như thế mình lại bỏ phí?

Thành công đến với người biết chờ đợi

Trong suốt mấy năm trời ròng rã, từ năm 2006 đến năm 2009, Lê Văn Khánh miệt mài nghiên cứu, thử nghiệm. Đã có lúc anh nản chí, tính bỏ cuộc, bởi điều kiện kinh tế gia đình cũng chẳng dư dật để cứ “ném tiền xuống sông”. Nhưng rồi tình yêu nghề, khát khao phục hồi vốn cổ truyền của làng nghề lại thôi thúc anh. Để giảm bớt chi phí trong quá trình thử nghiệm, thay vì làm những sản phẩm gốm “hoành tráng”, Khánh chỉ thử nghiệm với những sản phẩm nhỏ. Mẻ được, mẻ mất. Anh kể: “Có những lần tưởng chắc mười mươi là thành công, nhưng khi mẫu thử ra lò lúc men có màu trắng ánh xanh, lúc lại trắng đục. Trong làng, nhiều người cùng nghề đã chọn giải pháp nhập men nước ngoài về cho nhanh, hiệu quả kinh tế lại cao, nhưng chất lượng và độ an toàn của men ảnh hưởng tới người tiêu dùng ra sao thì chưa kiểm soát được”. Tuy nhiên, Khánh mãi trăn trở, phàm là sản phẩm của làng nghề mà phải sử dụng nguyên liệu ngoại nhập thì đâu còn là truyền thống! Thế rồi, như bù đắp cho niềm tin và lòng kiên trì của anh, một cái kết có hậu cũng đến. Thành công trong việc tìm được công thức pha màu men trắng ngọc đã giúp cơ sở sản xuất của gia đình anh vượt lên cơn suy thoái kinh tế đang làm lao đao làng nghề truyền thống Bát Tràng.

Điều khiến những người làm gốm Bát Tràng ghi nhận và tôn trọng là anh không sử dụng hóa chất hay nhiên liệu ngoại nhập. Bản thân Khánh “bật mí” rằng, nguyên liệu để làm ra những sản phẩm như: bình, vò, lọ, cây hương… là các sản phẩm chủ yếu phục vụ việc thờ tự được làm 100% từ nguyên liệu nội.

Đồ thờ cũng là tác phẩm nghệ thuật

Không chỉ thành công và giàu lên lên nhờ sắc men trắng ngọc truyền thống, Lê Văn Khánh còn được coi là một trong những nghệ nhân ở Bát Tràng đi đầu trong việc sáng tạo mặt hàng riêng. Sản phẩm của anh chuyên về đồ thờ, men rong. Khánh gần như không có nhiều lúc thư thả, suốt ngày miệt mài nghiên cứu kiểu dáng rồi hình ảnh, họa tiết… Anh đúc kết kinh nghiệm: “Đồ thờ xưa các cụ đặt làm theo điển tích, điển cố với những “Ngư ông đắc lợi”, “Phúc- Lộc- Thọ” rồi lối cổ với Xuân Hạ Thu Đông, Tùng Cúc Trúc Mai hay Mai Lan Cúc Trúc… chứ không phải cứ vẽ liều là được”. Thêm nữa, cái khó của những người làm ra đồ thờ cúng là không thể sản xuất hàng loạt. Nhiều khi mỗi khuôn mẫu chỉ làm ra 10-15 bộ sản phẩm độc đáo rồi phá bỏ. Chính nhờ sự độc đáo, với tính cách bị coi là “gàn gàn, dị dị” ấy đã giúp sản phẩm gốm thờ của Khánh có sức hút riêng biệt, thỏa mãn đòi hỏi của nhiều vị khách hàng khó tính.

Vài năm trước, làng Bát Tràng sầm uất là thế, các cơ sở sản xuất, kinh doanh hiện đại mọc lên như nấm với các hợp đồng xuất khẩu năm nay gối năm sau, khiến bao làng nghề thủ công phải ngưỡng mộ. Vào vụ, những chuyến xe nhộn nhịp ra vào “ăn hàng” ngày cũng như đêm. Bát Tràng gần như không ngủ. Song thời kỳ hoàng kim đó không còn nữa. Kinh tế thế giới suy giảm, thị trường xuất khẩu bị thu hẹp, rất nhiều doanh nghiệp và hộ sản xuất Bát Tràng lâm vào tình cảnh “dở khóc dở cười”. Nhiều lò đã chuyển từ làm hàng gốm sứ xuất khẩu sang sản xuất… ngói, có nhà tìm lối thoát ở các sản phẩm bình dân như bát, đĩa. Thậm chí có cơ sở chuyển hướng bắt tay với các công ty du lịch để phục vụ nhu cầu của du khách muốn trải nghiệm việc làm gốm tại làng cổ với kiểu “vuốt ve, nặn, vẽ”…, ít người có được may mắn trụ vững với nghề truyền thống như Khánh.

Tiếng lành đồn xa, không chỉ người dân Hà Nội tìm đến với các sản phẩm đặc biệt này. Nhiều đơn đặt hàng đến với anh từ Hải Phòng, Bắc Ninh, TP. HCM… Giờ đây, anh Khánh đã có niềm tin rằng kĩ thuật pha men truyền thống không hề lỗi mốt như nhiều người tưởng. Tình yêu nghề của những người như anh đã giúp nhiều lò gốm ở Bát Tràng đỏ lửa trở lại sau một thời gian dài lạnh lẽo.

Quế Mai

Bài viết liên quan