Nở rộ ví điện tử, thanh toán di động

Nở rộ ví điện tử, thanh toán di động

Thị trường kinh doanh dịch vụ tài chính dựa trên nền tảng công nghệ (fintech) Việt Nam đã xuất hiện từ 10 năm trước và đang tiếp tục có thêm nhiều mô hình mới. 

Tài chính Tác giả

Theo thống kê của Topica Founder Institute, hiện có hơn 60 công ty fintech đang hoạt động tại Việt Nam. Trong năm 2016, tổng giá trị các thương vụ liên quan tới các công ty fintech tại Việt Nam là 129 triệu USD, chiếm 63% tổng giá trị các thương vụ đầu tư khởi nghiệp.

Tiện lợi cho người dùng

Cuối tháng 9 vừa qua, Samsung đã kết thúc giai đoạn thử nghiệm giải pháp thanh toán di động Samsung Pay tại Việt Nam. Điều này khiến thị trường ứng dụng tài chính trên nền tảng công nghệ như ví điện tử, thanh toán di động… thêm nhộn nhịp.

Samsung Pay là gương mặt mới nhất trên thị trường fintech Việt Nam, nhưng đã có mặt tại 15 thị trường khác trên thế giới. Hiện Samsung Pay kết nối trên nền tảng hạ tầng chuyển mạch tài chính của các tổ chức thẻ NAPAS, VISA và Master Card và với 6 ngân hàng nội địa. Ứng dụng đơn giản, dễ sử dụng, tuy nhiên hạn chế là tiện ích này hiện mới có mặt trên các dòng smartphone cao cấp và vài dòng cận cao cấp của Samsung.

Theo ông Nguyễn Quang Minh, Phó tổng giám đốc NAPAS, giá trị giao dịch ví điện tử tại Việt Nam năm 2016 đạt 53.109 tỷ đồng, tăng 64% so với 2015. Mức tăng trưởng này của năm 2015 là 39%.

Trước đó, tháng 8/2017, Fingo Việt Nam cũng đã ra mắt dịch vụ tài chính thông minh nhằm giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận các gói tài chính thông qua công nghệ. Fingo Việt Nam đã thiết kế một giao diện thân thiện, giúp người dùng chủ động kết nối và giải quyết nhu cầu tài chính bằng cách truy cập vào website fingo.vn, sau đó nhập thông tin và tìm kiếm, nhận bảng so sánh bao gồm các chi tiết cụ thể về lãi suất, khuyến mãi, phí thường niên.., rồi từ đó người tiêu dùng có thể chọn sản phẩm thích hợp. Fingo Việt Nam chính là công ty con của Finnology (Cộng hòa Séc) – Tập đoàn tài chính dựa trên nền tảng công nghệ xu hướng fintech, có khả năng phân tích dữ liệu tài chính khổng lồ và tạo ra nền tảng giao dịch trực tuyến.

Thị trường fintech Việt Nam đã xuất hiện từ lâu. Cụ thể, từ năm 2008, Ngân hàng Nhà nước đã nghiên cứu và cho phép nhiều công ty không phải là ngân hàng cung ứng dịch vụ thanh toán trên cơ sở thí điểm nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của thị trường. Bên cạnh những loại hình fintech trong lĩnh vực thanh toán, Việt Nam còn có những doanh nghiệp khởi nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khác như: gọi vốn, cho vay trực tuyến, chuyển tiền, quản lý dữ liệu tài chính cá nhân… Theo ước tính, hiện có hơn 60 fintech đang họat động với các ứng dụng tài chính. Nhiều doanh nghiệp trong số này đã được người dùng biết đến, như VNG có Zalopay và 123pay, Vật Giá có Bảo Kim, Chodientu có Nganluong, Viettel có Bankplus, VNPT có ePay, VTC có VTCPay, VPBank có Timo… Trong đó, Payoo ra đời khá sớm và đang dẫn dắt thị trường hiện nay. Với chiến lược “một điểm thanh toán” (one shop payment), từ năm 2011 đơn vị này đã tiên phong trong lĩnh vực tiện ích để kết nối đến hầu hết các nhà cung cấp dịch vụ điện nước, điện thoại, truyền hình, internet, viễn thông; các ngân hàng hay công ty tài chính, bảo hiểm cùng với hàng trăm công ty thương mại điện tử… Đến nay Payoo cũng liên kết đến hơn 6.000 điểm thanh toán trên toàn quốc thông qua hầu hết các hệ thống siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện lợi, điện máy, điện thoại, viễn thông…

Trong khi đó, nếu chỉ tính riêng ví điện tử thì theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, đến cuối năm 2016 thị trường Việt Nam đã đạt hơn 3 triệu ví, tăng 4.471% so với năm 2009. Kèm theo đó là giá trị giao dịch qua ví điện tử cũng tăng mạnh, đạt 53.109 tỷ đồng trong năm 2016, tăng 64% so với năm 2015.

Đáng chú ý, nhiều tập đoàn dịch vụ trong ngoài nước đã và đang tham gia mạnh vào thị trường fintech. Chẳng hạn cuối năm 2016, ví điện tử ZaloPay của Zion, công ty con của VNG, cũng ra mắt thị trường dù đơn vị này đã có cổng thanh toán 123pay. Được tích hợp với cộng đồng 70 triệu người dùng của ứng dụng chat Zalo, đơn vị này được đánh giá là có thể phát triển nhanh chóng. Hay như dịch vụ chơi game Garena có xuất xứ từ Singapore thông qua chi nhánh tại Việt Nam là Vietnam eSports đã ra mắt ví điện tử TopPay. Tương tự, Grab đang ráo riết chạy khuyến mãi để thu hút thêm người dùng cho dịch vụ thanh toán GrabPay…

Để fintech phát triển thì trước hết thu nhập của người dân phải cao hơn hiện nay, khi đó người dân mới có nhiều nhu cầu mua sắm, giải trí hoặc tích lũy và đầu tư

Nhìn chung với các ứng dụng fintech, người tiêu dùng hiện có thể thanh toán các dịch vụ thiết yếu hàng ngày như trả tiền điện, nước, điện thoại, tại các cửa hàng tiện lợi 24/7 mà không bị bó buộc trong giờ hành chính; thanh toán chi tiêu ở các cửa hàng thời trang, nhà hàng hay quán cà phê khá dễ dàng. Có thể dùng ví để chuyển tiền, rút tiền hay vay tiền chỉ bằng vài cú chạm hay bằng cách quét mã QR trên điện thoại di động…

Do được phát triển trên nền tảng hệ thống công nghệ thông tin và viễn thông không cần mạng lưới chi nhánh và phòng giao dịch rộng khắp như ngân hàng nên các sản phẩm, dịch vụ do doanh nghiệp fintech cung ứng đã và đang thu hút được một số lượng lớn khách hàng, đặc biệt là người dân sống ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, hải đảo khó tiếp cận với dịch vụ ngân hàng. Điều này đã khiến các ngân hàng lo ngại vì một “đối thủ” khá nặng ký đang dần dần phát triển khá mạnh.

Vẫn tiêu tiền để khai phá

Mới tham gia vào thị trường, đại diện Samsung Việt Nam phân tích: người tiêu dùng Việt Nam được xếp vào nhóm trẻ, năng động trên thế giới. Các nghiên cứu đều chỉ ra rằng, họ đang khao khát thử nghiệm, tiếp cận nhiều hơn với các loại hình thanh toán điện tử mới, từ việc “cà” thẻ tại các máy POS, sử dụng ví điện tử đến các giải pháp thanh toán di động hiện đại. Tính tiên phong, đột phá của công nghệ tạo nên những trải nghiệm mới lạ… Do đó với Samsung Pay, để thu hút được người dùng thì ba yếu tố; gồm tiện lợi, đơn giản và an toàn là ba điểm cộng quan trọng nhất.

Thế nào là fintech?

Fintech là từ viết tắt của từ financial technology (công nghệ trong tài chính). Fintech được sử dụng chung cho tất cả các công ty sử dụng internet, điện thoại di động, công nghệ điện toán đám mây và các phần mềm mã nguồn mở nhằm mục đích nâng cao hiệu quả của hoạt động ngân hàng và đầu tư. Các công ty fintech được chia thành 2 nhóm. Nhóm thứ nhất là các công ty phục vụ người tiêu dùng, cung cấp các công cụ kỹ thuật số để cải thiện cách các cá nhân vay mượn, quản lý tiền bạc, tài trợ vốn cho các start-up. Nhóm còn lại là các công ty thuộc dạng “back-office” hỗ trợ công nghệ cho các định chế tài chính.

Theo nghiên cứu của Fingo Việt Nam, Việt Nam là một quốc gia có độ phủ sóng Internet khá cao. Tính đến tháng 1 năm 2017, Việt Nam có khoảng 50 triệu người dùng Internet, chiếm hơn một nửa dân số, tăng 6% so với năm 2016. Số người sử dụng điện thoại thông minh chiếm 72% so với các thiết bị kết nối Internet phổ biến khác tại Việt Nam. Độ tuổi sử dụng internet mỗi ngày rơi vào khoảng 20-44 tuổi và sử dụng với tần suất ít nhất 5 giờ/ngày. Đối với hầu hết người dùng tại Việt Nam, trải nghiệm trực tuyến đầu tiên của họ được thực hiện thông qua điện thoại thông minh, thậm chí giới trẻ còn sở hữu ít nhất 2 thiết bị di động mỗi người. Do vậy, Fingo đánh giá đây chính là điều kiện vô cùng thuận lợi cho các doanh nghiệp bán hàng trực tuyến, quảng cáo trực tuyến và xây dựng các ứng dụng di động tại thị trường Việt Nam.

Không chỉ các doanh nghiệp fintech, ngay cả các chuyên gia tài chính cũng nhận xét lĩnh vực này có nhiều cơ hội phát triển tại Việt Nam nhờ quy mô dân số và lợi thế so sánh về nguồn nhân lực trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Đồng thời xu thế số hóa mọi giao dịch và không dùng tiền mặt mà Việt Nam đang hướng tới cũng là nền tảng tốt cho dịch vụ fintech. Bản thân Ngân hàng Nhà nước cũng nhận thấy tầm quan trọng của hoạt động này nên đã ban hành quyết định thành lập ban chỉ đạo và tổ giúp việc về lĩnh vực fintech. Theo đó, ban chỉ đạo có nhiệm vụ tham mưu đề xuất Thống đốc nhằm xây dựng hệ sinh thái, cơ chế quản lý phù hợp, hoàn thiện khung pháp lý, tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp fintech của Việt Nam ra đời và phát triển, đồng thời xây dựng chiến lược và kế hoạch phát triển fintech tại Việt Nam phù hợp với chủ trương, định hướng của Chính phủ.

Theo thống kê của Topica Founder Institute, trong năm 2016, tổng giá trị các thương vụ liên quan tới các công ty  fintech tại Việt Nam là 129 triệu USD, chiếm 63% tổng giá trị các thương vụ đầu tư khởi nghiệp. Còn theo nhiều doanh nghiệp, hiện vẫn còn đến 70-80% người dân tại các tỉnh thành của Việt Nam chưa biết đến các dịch vụ của ngân hàng thì đó chính là cơ hội để dịch vụ fintech tham gia thị trường. Tuy nhiên trong thời gian qua, thị trường thanh toán điện tử tại Việt Nam nói chung và fintech vẫn còn phát triển chậm khi thói quen tiêu dùng tiền mặt vẫn còn khá lớn. Nhiều người dùng vẫn chưa có khái niệm sử dụng ví điện tử hay thanh toán qua di động… Chính điều này khiến các công ty fintech, để thu hút được người dùng, vẫn thường xuyên chi tiền để khuyến mại như mở ví được tặng tiền, thanh toán điện nước qua ví được tặng tiền, mua thẻ cào được chiết khấu cao…

 

Ông Ngô Trung Lĩnh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Cộng đồng Việt (sở hữu ví điện tử Payoo), cũng thừa nhận: “Mặc dù các dịch vụ thanh toán điện tử đều tạo sự tiện ích cho người dùng, tuy nhiên do thói quen đã ăn sâu vào các hoạt động hàng ngày của người dân, đa phần người dân cũng chưa sẵn sàng để thử nghiệm sử dụng các dịch vụ mới. Do đó, các đơn vị trung gian thanh toán vẫn phải tiến hành nhiều hoạt động khuyến mãi nhằm giới thiệu dịch vụ mới và tạo cơ hội để người dùng tiếp cận, thử nghiệm. Qua đó, nhờ vào sự thuận lợi, tính tiện ích mà người dùng sẽ dần chấp nhận và chuyển dịch từ thanh toán tiền mặt qua thanh toán trực tuyến”.

Thế nhưng để đợi ngày “hái quả”, các doanh  nghiệp vẫn đang phải gồng mình chịu lỗ vì chưa ai khẳng định được khi nào mới có quả ngọt. Hiện tại dù không tiết lộ, nhưng hầu như chưa có công ty fintech nào có lợi nhuận trong lĩnh vực này. Hay nói cách khác, các công ty fintech vẫn đang phải bỏ tiền túi ra để chi cho các hoạt động của mình nếu muốn tiếp tục tham gia cuộc chơi đầy cam go này. Do đó việc gọi được nguồn vốn mới để duy trì hoạt động là một trong những điều kiện “tồn vong” của nhiều công ty fintech. Thử liệt kê thì những công ty lớn trên thị trường này đều đang có dòng vốn ngoại tham gia đầu tư như ví MoMo, Payoo, VNG… Và trong năm 2016, thương vụ đầu tư 28 triệu USD từ Quỹ Standard Chartered Private Equity và Ngân hàng Goldman Sachs vào Công ty cổ phần M_Service, đơn vị sở hữu ví điện tử MoMo khiến nhóm doanh nghiệp fintech mới bắt đầu được chú ý hơn.

Còn theo chuyên gia tài chính Nguyễn Trí Hiếu, dịch vụ fintech tại Việt Nam chỉ mới được biết nhiều đến trong thời gian gần đây. Mặt khác, người Việt Nam vẫn có tâm lý nghi ngờ mức độ an toàn của các loại hình ví điện tử, dịch vụ thanh toán qua điện thoại di động.

“Bản thân tôi cũng vẫn cho rằng, giao dịch qua hệ thống ngân hàng an toàn hơn do được quản lý chặt chẽ của các bộ/ngành”, ông Nguyễn Trí Hiếu chia sẻ.

Chuyên gia này cho rằng, để fintech phát triển thì trước hết thu nhập của người dân phải cao hơn hiện nay. Vì khi đó người dân mới có nhiều nhu cầu mua sắm, giải trí hoặc tích lũy và đầu tư. Khi đó họ mới sử dụng nhiều hơn các giao dịch thanh toán, đầu tư qua thanh toán di động. Còn hiện nay với mức thu nhập bình quân đầu người trên đại bộ phận dân số còn thấp thì các dịch vụ tài chính cá nhân khó phát triển. “Thu nhập 5 – 7 triệu đồng hay chỉ 10 triệu đồng mỗi tháng thì họ chỉ dùng thẻ ATM rút hết ngay, vì chỉ đủ chi tiêu sinh hoạt cho gia đình”, ông Nguyễn Trí Hiếu nhận định.

Minh Trực

Sẽ chấn động ngành tài chính?

Fintech có thể tái định hình ngành tài chính, tác động rất mạnh đến các thành phần quan trọng nhất của ngành này. Hiện tại các công ty cho vay P2P (kết nối trực tiếp người đi vay với người cho vay trên Internet) đã hoạt động khá hiệu quả, giúp rút ngắn thời gian phê duyệt các khoản vay từ vài tuần ở các ngân hàng truyền thống xuống chỉ còn vài giờ. Theo dự đoán của Morgan Stanley, khối lượng các khoản vay trực tuyến ở Mỹ sẽ chạm mốc 120 tỷ USD vào cuối thập kỷ này, so với con số khiêm tốn 20 tỷ USD của năm 2015.

Bài viết liên quan