..." /> Tăng tự do, thêm trách nhiệm - Tạp chí Doanh nhân Online

Tăng tự do, thêm trách nhiệm

Tăng tự do, thêm trách nhiệm

Mặc dù thấy “rất vui” khi Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) được thông qua, song Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) Nguyễn Đình Cung vẫn khá thận trọng, khi bình luận về tác động...

Kinh doanh Tác giả

Mặc dù thấy “rất vui” khi Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) được thông qua, song Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) Nguyễn Đình Cung vẫn khá thận trọng, khi bình luận về tác động rõ nét của luật với đời sống kinh tế.

Lý do là, theo ông Nguyễn Đình Cung, người đóng vai trò rất tích cực trong việc thiết kế cả Luật Doanh nghiệp năm 2000 và Luật Doanh nghiệp năm 2013, luật này chỉ có thể phát huy tác dụng tốt với điều kiện có sự bổ trợ của Luật Đầu tư và nhiều văn bản pháp luật khác có liên quan. Đơn cử, Luật Đầu tư đã tập hợp được một danh mục gồm 267 ngành nghề kinh doanh có điều kiện (được hiểu là những điều kiện trực tiếp, đặc thù cho ngành nghề đó, bên cạnh những điều kiện chung khác; để đảm bảo quyền tự do kinh doanh của người này không gây phương hại đến người khác và đến cộng đồng). Nhưng danh mục này mới chỉ là bước đầu mang tính cơ bản, cần phải thường xuyên có sự rà soát, chỉnh sửa, bổ sung cho phù hợp với sự vận động thực tế của cuộc sống. Chính phủ cũng cần công bố cả những điều kiện kinh doanh cụ thể đối với những ngành nghề này nữa.

Quyền tự do của doanh nghiệp được mở rộng

Cũng phải nói thêm rằng, do quán tính, nhiều điều khoản trong Luật Doanh nghiệp vẫn phải thiết kế theo nguyên tắc, tạm gọi là nhượng bộ. Lấy ví dụ, quy định về con dấu của doanh nghiệp trong luật này – một nội dung đã từng gây ra những hiểu nhầm ngay cả trên một số phương tiện thông tin đại chúng – là điều nhiều người còn nhớ. Mặc dù cơ quan soạn thảo cho rằng con dấu là một vật “bảo tín” đã không còn cần thiết nữa, khi mà các hoạt động giao dịch điện tử đang diễn ra ngày càng phổ biến, nhiều thủ tục hành chính cũng đã được chấp nhận xử lý online, song luật lần này vẫn chưa thể bỏ con dấu, chỉ vì xã hội đã quen… có dấu!

Tuy nhiên, việc chỉ quy định nội dung tối thiểu trên con dấu và không yêu cầu doanh nghiệp phải đăng ký để “được” cấp dấu, quản lý con dấu cũng đã có ý nghĩa đáng kể; bởi thực tế nó giúp doanh nghiệp tránh được những phiền hà, tốn kém không đáng có về cả chi phí và thời gian. Dần dà, việc thực thi quy định này sẽ đưa đến những thói quen, nhận thức và cách tiếp cận mới về con dấu.

Dẫu sao, giới nghiên cứu trong và ngoài nước đều công nhận, những thay đổi đáng kể nhất trong Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) lần này đã thể hiện một quan niệm mới mẻ, đó là luật pháp được thiết kế để thúc đẩy, hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp chứ không còn hạn chế sự phát triển của doanh nghiệp trong phạm vi năng lực quản lý của nhà nước. Theo hướng này, luật đã thể chế hóa quyền tự do kinh doanh theo tinh thần Hiến pháp năm 2013, theo đó, Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh sẽ chỉ là tờ giấy khai sinh của doanh nghiệp theo đúng nghĩa “giấy khai sinh”, trên đó không ghi ngành nghề đăng ký kinh doanh. Những lĩnh vực cấm đã được tập hợp, quy định rõ trong Luật, ngoài ra, doanh nghiệp được tự do kinh doanh. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm được công sức, chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, mà còn có thể nắm bắt kịp thời mọi cơ hội kinh doanh mà không phải đối diện với rủi ro bị coi là “kinh doanh trái pháp luật”. Theo các tiêu chí của Ngân hàng Thế giới (World Bank) về đánh giá môi trường đầu tư, ước tính (với giả định là các nền kinh tế khác vẫn ở mức độ như hiện nay), Việt Nam có thể tăng tới 60 bậc trong Bảng xếp hạng môi trường đầu tư kinh doanh. Dù rằng kết quả này chỉ thể hiện rõ từ năm 2016 – 2017 do độ trễ theo quy luật.

Các chủ thể kinh doanh và toàn xã hội có trách nhiệm cao hơn

Một ý nghĩa khác, sâu rộng hơn, là Việt Nam còn có thể thăng hạng tới 100 bậc, với các chế định bảo vệ nhà đầu tư tốt hơn đã được thể hiện trong Luật Doanh nghiệp (sửa đổi). Hiện nay, chế định bảo vệ nhà đầu tư trong pháp luật Việt Nam bị coi là rất yếu kém, dẫn chứng là tiêu chí này của nước ta bị xếp hạng trong khoảng 160 – 170/189 nền kinh tế được đánh giá. Với Luật Doanh nghiệp (sửa đổi), hiệu lực bảo vệ nhà đầu tư được nâng cao bằng cách bổ sung những quy định về minh bạch hóa thông tin, tạo thêm cơ hội cho cổ đông giám sát hoạt động của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, luật còn giúp xác định rõ trách nhiệm và quyền hạn của người quản lý để giảm khả năng lạm quyền và tạo điều kiện thuận lợi cho cổ đông khởi kiện trách nhiệm cá nhân người quản lý doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia pháp lý, tới đây, khi được trao quyền tự quyết nhiều hơn thì cộng đồng doanh nghiệp cũng phải tự lập nhiều hơn. Nói cách khác, các doanh nghiệp sẽ không thể ỷ lại, trông chờ vào cơ quan nhà nước như trước nữa. Trái lại, họ cần tích cực nắm bắt nhịp đập thị trường, tăng cường giám sát hoạt động của doanh nghiệp mình cũng như tìm hiểu kỹ càng, thấu đáo về các đối tác kinh doanh vì lợi ích của chính mình.

Bởi nói gì thì nói, suy cho cùng, Nhà nước không phải là người giám hộ toàn diện của doanh nghiệp, mà chỉ đóng vai trò tập trung vào một số khâu then chốt bao gồm giám sát việc tuân thủ pháp luật, giám sát rủi ro, giải quyết tranh chấp mà thôi.

 

Bài viết liên quan