..." /> Thiệt hại vì thiếu chặt chẽ trong hợp đồng - Tạp chí Doanh nhân Online

Thiệt hại vì thiếu chặt chẽ trong hợp đồng

Thiệt hại vì thiếu  chặt chẽ trong hợp đồng

DoanhNhanOnline – Những thói quen tệ hại cộng với sự dễ dãi khi soạn thảo hợp đồng ngoại thương đã khiến không ít doanh nghiệp rơi vào cảnh “tiền mất, tật mang”. Giao “sổ đỏ” nhưng chưa lấy tiền Từ...

Chuyện kinh doanh Tác giả and
DoanhNhanOnline – Những thói quen tệ hại cộng với sự dễ dãi khi soạn thảo hợp đồng ngoại thương đã khiến không ít doanh nghiệp rơi vào cảnh “tiền mất, tật mang”.

Giao “sổ đỏ” nhưng chưa lấy tiền

Từ lâu, đa số các giao dịch nông sản của doanh nghiệp Việt Nam đều ở dạng thanh toán nhờ thu, tức là sau khi xuất hàng đi, nhà xuất khẩu nhờ một ngân hàng chuyển bộ chứng từ đi nước ngoài nhờ thu hộ, theo dõi, nhắc nhở thanh toán, chuyển tiền vào tài khoản của nhà xuất khẩu khi đối tác thanh toán. Hiện nay các nhà xuất khẩu trong nước bán hàng cho một công ty của nước ngoài thông qua một đại diện của họ tại Việt Nam. Sau khi giao hàng, công ty của Việt Nam sẽ chuyển luôn bộ chứng từ gốc cho đại diện tại Việt Nam, sau đó đợi lấy tiền. Như vậy, từ phương thức thanh toán nhờ thu đã chuyển thành hình thức thanh toán trả sau. Đây là việc làm rất rủi ro vì đơn vị bán hàng đã giao giấy tờ gốc cho bên mua trong khi vẫn chưa thu được tiền. Ông Thông Minh, Trưởng phòng kinh doanh công ty Petec, bình luận về trường hợp này một cách hết sức “Việt Nam”: “Cách bán cà phê của Việt Nam chẳng khác nào bán nhà giao luôn sổ đỏ mà chưa thu tiền”. Theo ông Minh, mọi giao dịch của khách hàng nước ngoài với phía Việt Nam đều thông qua người đại diện, nhưng khi giao kết hợp đồng lại thường không có giấy ủy quyền cho đại diện trong nước. Người bán hàng trong nước lại làm việc trên cơ sở “tin tưởng nhau là chính”, vì vậy nếu khách hàng xù nợ thì doanh nghiệp xuất khẩu mất trắng.

Với kinh nghiệm nhiều năm tham gia giải quyết tranh chấp thương mại, ông Nguyễn Gia Hảo, trọng tài viên thuộc Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) nhận xét: dù đôi khi hợp đồng giữa hai bên đã ký hết sức chặt chẽ, nhưng các cam kết thanh toán, chẳng hạn như mở L/C (tín dụng thư), đặt tiền cọc, bảo đảm thực hiện…chưa có thì cũng coi như chưa có hợp đồng. “Đây cũng là một loại rủi ro/lừa đảo “ký kết rồi không thực hiện” mà nhiều doanh nghiệp chúng ta thường gặp phải”, ông Hảo cho biết.

Cũng theo ông Hảo, có đến 60% tranh chấp xảy ra là do hợp đồng không chặt chẽ. Có rất nhiều thương vụ mua bán giá trị lớn, nhưng hợp đồng chỉ dài có… một trang rưỡi giấy A4, “trong đó chỉ ghi các thông tin cơ bản như số lượng hàng, tên hàng, ngày giao, nơi giao… mà không có các điều khoản làm rõ những nội dung chính này. Thật lạ lùng”! ông Hảo bình luận.

Theo luật sư Võ Nhật Thăng, trọng tài viên VIAC, có một thực tế phổ biến là các doanh nghiệp xuất – nhập khẩu trong nước chẳng bao giờ để ý về điều khoản quy định con tàu nhận chở hàng hóa xuất hoặc nhập khẩu cho mình, đặc biệt là lô hàng lớn. Bởi lẽ với thói quen bán hàng theo phương thức FOB (giao hàng cho bên mua trên tàu của bên mua tại cảng Việt Nam) và mua hàng theo phương thức CIF (nhận hàng trên tàu của người bán tại cảng Việt Nam) thì người bán ở nước ngoài sẽ tìm thuê những con tàu nhiều tuổi, lai lịch không mấy rõ ràng với giá cước thấp để nâng cao lợi nhuận.

Cũng về vấn đề này, ông Tô Bình Minh, Giám đốc Trung tâm Hợp tác nguồn nhân lực Việt Nam – Nhật Bản (VJCC), lý giải: “Trong khi con tàu càng già thì phí chuyên chở thấp, nhưng rủi ro cao và mức phí bảo hiểm cũng cao. Đó cũng là lý do các công ty bảo hiểm thường tính phí tăng theo tuổi tàu, ví dụ, tàu 16-20 tuổi thì phí là 0,18%, nhưng tàu 21-25 tuổi có phí 0,37%”.

Nhường thuận lợi cho bạn, giành khó về mình

Theo Hiệp hội Cà phê ca cao Việt Nam (Vicofa), phần lớn các hợp đồng xuất khẩu cà phê đều theo mẫu do người mua đưa ra và theo các điều kiện chung của Liên đoàn Cà phê châu Âu (EEC) hoặc các điều kiện chung do người mua soạn thảo. Các điều khoản này thường đảm bảo quyền lợi bên mua. Vì vậy, khi xảy ra tranh chấp, phần thua thiệt thường nghiêng về phía doanh nghiệp xuất khẩu.

Một chuyên gia lâu năm trong ngành cà phê cho hay, hợp đồng “ngoại” có nhiều bất lợi cho công ty Việt Nam: từ quy định chất lượng, thời gian, đến phương thức thanh toán… Ví dụ như về chất lượng, cà phê bị hỏng hoặc có khác biệt cơ bản về chất lượng, bên mua có quyền bớt tiền. Về thời gian giao hàng tại cảng đến và thời hạn khiếu nại, dù quy định của EEC đã rất bất lợi cho phía Việt Nam, nhưng có những hợp đồng còn quy định thời gian dài hơn so với quy định của EEC. Hiện các doanh nghiệp châu Âu mua cà phê thường ký với bên bán theo quy định của Liên đoàn Cà phê châu Âu. Trong khi Brazil có hợp đồng mẫu xuất cà phê do nước họ soạn, Mỹ cũng có hợp đồng mẫu…

Chưa kể, thói quen bán FOB, mua CIF của các doanh nghiệp như lâu nay cũng cần được xem xét lại một cách thấu đáo. Vì theo ông Hảo, với phương thức này “vô hình chung chúng ta đã nhường cho người nước ngoài hưởng chênh lệch cước phí bảo hiểm và vận tải hàng, trị giá tới cả tỷ đô la”.

Mặt khác, doanh nghiệp trong nước do không lường trước, cũng như không quy định trước các chế tài trong hợp đồng nên khi giá hàng hóa xuống, người mua nước ngoài sẽ không điều tàu đến lấy hàng. Do vậy, nhà xuất khẩu theo phương thức FOB của Việt Nam là người chịu thiệt thòi. Ngược lại, với việc bán theo phương thức CIF, khi giá lên, người bán cũng sẽ bán hàng cho người khác để kiếm lãi cao hơn, dù hợp đồng đã ký với doanh nghiệp nhập khẩu của Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Văn Sự, nguyên Phó Chánh án Tòa án nhân dân TP.HCM, hiện là luật sư Công ty Luật LCT, trong bối cảnh kinh tế suy thoái, đã có không ít đối tác nước ngoài viện nhiều lý do để thoái thác thực hiện hợp đồng, viện điều khoản “trường hợp bất khả kháng”. Để tránh rơi vào bẫy này, các doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn các giải pháp dự phòng, tìm hiểu đầy đủ thông tin về đối tác, các điều khoản hợp đồng theo đúng thông lệ quốc tế.

Vũ Nghi & Trần Mạnh 

Bài viết liên quan