..." /> Thua cả trên sân khách lẫn sân nhà, gạo thơm có phải là lối ra? - Tạp chí Doanh nhân Online

Thua cả trên sân khách lẫn sân nhà, gạo thơm có phải là lối ra?

Thua cả trên sân khách lẫn sân nhà, gạo thơm có phải là lối ra?

Trước thực tế hạt gạo Việt đang gặp những khó khăn chồng chất ở cả trong nước và xuất khẩu, nhiều giải pháp đã được nêu ra. Nhưng vấn đề cứu hạt gạo Việt vẫn chờ một đáp án. Trong...

Câu chuyện quản lý Tác giả

Trước thực tế hạt gạo Việt đang gặp những khó khăn chồng chất ở cả trong nước và xuất khẩu, nhiều giải pháp đã được nêu ra. Nhưng vấn đề cứu hạt gạo Việt vẫn chờ một đáp án.

Trong gần chục năm đã qua, 2016 là năm buồn nhất với xuất khẩu gạo của Việt Nam. Không chỉ mất dần những thị trường xuất khẩu trọng điểm mà ngay tại sân nhà, hạt gạo Việt cũng đang ngày càng thất thế.

Mất điểm cả sân khách lẫn sân nhà

Theo báo cáo gần đây của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, khối lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam năm 2016 đạt gần 4,9 triệu tấn với trị giá đạt 2,1 tỷ USD, giảm tới 26% về khối lượng và 21% về giá trị so với năm 2015 và là mức xuất khẩu thấp nhất kể từ năm 2009. Từ chỗ là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, hạt gạo đang rơi vào tình trạng càng ngày càng thua sút về giá trị so với các nông sản xuất khẩu khác như thủy sản, rau quả, hạt điều và cà phê…

Còn nhớ, lúc đầu mục tiêu xuất khẩu gạo năm 2016 được đặt ra là 6,5 triệu tấn, tương đương mức xuất khẩu năm 2015, nhưng ngay từ đầu năm 2016, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã phải điều chỉnh giảm chỉ tiêu xuống còn 5,7 triệu tấn. Mặc dù vậy, chỉ tiêu này cũng đã không đạt. Mọi nỗ lực tìm đầu ra cho hạt gạo Việt càng trở nên khó khăn khi mà Thái Lan, Campuchia nổi tiếng với gạo thơm chất lượng cao, Pakistan hay Myanmar nổi lên như những quốc gia cung ứng gạo giá rẻ thì gạo Việt Nam bị kẹt ở giữa vì… chẳng có ưu thế so sánh nào.

Việc giải cứu hạt gạo Việt thực sự đã rất cấp bách nếu không muốn thất thế ngay trên sân nhà

Ngay cả những thị trường trọng điểm của xuất khẩu gạo của Việt Nam cũng ghi nhận sự sụt giảm sản lượng nặng nề. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu bị thua lỗ nặng khi gạo xuất đi bị trả về do kém chất lượng và không đáp ứng được các chỉ tiêu về thuốc bảo vệ thực vật. Thị trường trong nước cũng không mấy khả quan khi các loại gạo ngoại nhập từ Thái Lan, Nhật, Campuchia và Hàn Quốc… đang từng bước chiếm lĩnh thị trường. Khó chồng khó đã khiến một doanh nghiệp có tiềm lực tài chính mạnh và kinh nghiệm làm thị trường xuất khẩu vững vàng như Vĩnh Hoàn cũng đã phải rút lui khỏi thị trường gạo, một thời từng được coi là thế mạnh và kinh doanh có lời cao của Việt Nam.

Loay hoay tìm giải pháp

Trước những khó khăn chồng chất, nhiều giải pháp đã được đưa ra nhằm cởi trói cho hạt gạo. Đầu tháng 1/2017, Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh vừa ký quyết định bãi bỏ Quy hoạch thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo (Quyết định số 6139/QĐ-BCT năm 2013). Bản quy hoạch này khống chế số lượng tối đa 150 đầu mối xuất khẩu gạo, khống chế địa bàn đầu tư xây dựng kho chứa, cơ sở xay xát thóc gạo để đáp ứng điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo tại 20 tỉnh, thành trực thuộc trung ương; quy định tiêu chí thành tích xuất khẩu gạo 10.000 tấn/năm… Bộ trưởng Trần Tuấn Anh cũng đã ký quyết định thành lập Tổ biên tập và Ban soạn thảo Nghị định sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 109/2010 của Chính phủ – vốn được coi là nghị định trói buộc đường ra của hạt gạo Việt.

Song song đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng thông qua Đề án tái cơ cấu ngành lúa gạo Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030. Theo đó, đến năm 2030, 50% lượng gạo xuất khẩu sẽ có thương hiệu Việt, trong đó 30% là gạo đặc sản, gạo thơm. Bộ đã đưa ra lộ trình thực hiện và danh mục các dự án cần ưu tiên thực hiện trong giai đoạn 2017-2022 với tổng kinh phí hơn 7.000 tỷ đồng.

Từ lâu hạt gạo Việt ra thị trường thế giới chỉ coi trọng sản lượng mà không chú trọng nâng cao chất lượng cũng như xây dựng thương hiệu gạo riêng. Khi các thị trường xuất khẩu khác nổi lên, với cách làm thương hiệu bài bản và phương thức canh tác sản xuất khoa học, không khó hiểu khi hạt gạo Việt dần thất thế. Nhiều ý kiến được đưa ra, trong đó rất nhiều ý kiến đồng tình việc Việt Nam nên tham gia sản xuất gạo đặc sản, gạo thơm để hướng đến xuất khẩu vào những thị trường khó tính như Mỹ, Nhật, Hàn Quốc…

Trong khi đó, ở một quan điểm trái chiều, GS Võ Tòng Xuân, chuyên gia nông nghiệp cho rằng, Việt Nam không nên chạy đua với Thái Lan hay Campuchia trong sản xuất gạo thơm, bởi Việt Nam thực tế không có được những giống lúa thơm như những quốc gia này. “Ngân hàng giống lúa của chúng tôi ở Đại học Cần Thơ có hơn 3.000 giống, nhưng không có giống lúa nào thực sự thơm được như Campuchia hay Thái Lan”, GS Võ Tòng Xuân cho biết.

Bên cạnh đó là lý do thị trường. GS Võ Tòng Xuân cho rằng, thị trường gạo cao cấp không lớn, bởi lượng người giàu có khả năng chi trả cho gạo chất lượng cao với giá tương ứng là rất ít. Thay vào đó, Việt Nam nên tập trung vào thế mạnh của mình là sản xuất những dòng gạo phân khúc trung bình để có thể cung cấp cho những thị trường đông dân như: Trung Quốc, Châu Phi, Trung Đông, Philippines hay Malaysia. Hiện nay có giống ST Sóc Trăng của Việt Nam đã đảm bảo được những tiêu chí này.

Theo Giáo sư Xuân, để nâng cao chất lượng gạo, việc canh tác khoa học là hết sức quan trọng, đặc biệt là cần bón phân và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật một cách hợp lý. “Việc bón nhiều phân ure sẽ không giúp nâng cao chất lượng hạt gạo mà còn làm cho đất đai bị cằn cỗi, lâu ngày dẫn đến đất “chay”. Thay vào đó, nên bón phân hữu cơ để vừa tăng năng suất, tăng chất lượng gạo, vừa dưỡng đất”, GS Xuân khuyến nghị.

Sản xuất lúa gạo của Việt Nam vốn đã tiềm ẩn nhiều bất ổn từ lâu, nhưng chưa tìm được biện pháp ổn thỏa. Nhiều ý kiến góp ý để nâng cao sản lượng và chất lượng gạo Việt cũng đã được đưa ra và ghi nhận, nhưng dường như chưa giải pháp nào được triển khai rốt ráo. Việc “giải cứu” hạt gạo Việt không còn sớm mà thực sự đã rất cấp bách, nếu ngành lúa gạo Việt Nam không muốn bị thất thế ngay cả trên sân nhà.

Hà Yên

Giải pháp nào cho hạt gạo Việt?

– Nên sử dụng phân hữu cơ thay cho việc bón nhiều phân urê

– Nâng cao chất lượng hạt gạo, chú trọng các chỉ tiêu về thuốc bảo vệ thực vật

– Tập trung vào thế mạnh sản xuất những dòng gạo cung cấp cho những thị trường đông dân

– Xóa bỏ những quy định trói buộc đường ra của hạt gạo Việt

Bài viết liên quan