TPP sang trang mới, cơ hội nào cho Việt Nam?

TPP sang trang mới, cơ hội nào cho Việt Nam?

TPP không có Mỹ - TPP11 đã chính thức sang trang mới, sau Hội nghị cấp cao APEC 2017 tại Việt Nam, và đổi tên thành Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Nhưng hiệp định này mang lại được gì cho kinh tế Việt Nam?

Câu chuyện quản lý Tác giả

Một thành công có thể gọi là “bên lề” của Tuần lễ Cấp cao APEC, diễn ra đầu tháng 11 tại Đà Nẵng (Việt Nam), là việc các Bộ trưởng Thương mại 11 nền kinh tế thành viên APEC vẫn tiếp tục theo đuổi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) mà không có Mỹ, đã thống nhất chuyển đổi TPP11 thành Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

“Chúng tôi đã hoàn thành nhiệm vụ”, Bộ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam Trần Tuấn Anh hồ hởi tuyên bố như thế với báo giới ngay sau khi các bộ trưởng thương mại đạt được thỏa thuận. Sự hồ hởi của các vị bộ trưởng dường như cũng đang truyền cảm hứng tới các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, với kỳ vọng về những lợi ích mà Việt Nam sẽ được hưởng khi tiếp tục tham gia CPTPP. Nhưng liệu tất cả có thể trở thành hiện thực?

Trang sử mới CPTPP

Khi Bộ trưởng Trần Tuấn Anh và Bộ trưởng Bộ Kinh tế Nhật Bản Toshimitsu Motegi cùng xuất hiện tại cuộc họp báo ở Đà Nẵng và thông báo việc các bộ trưởng thương mại đã đạt được thỏa thuận về việc tiếp tục đàm phán TPP11 và đổi tên thành CPTPP, chỉ ít phút sau, thông tin được đồng loạt đăng tải trên các phương tiện truyền thông.

Đó là một thành công của Việt Nam nói riêng trong vai trò chủ nhà APEC 2017, song đồng thời cũng là thắng lợi của 11 nền kinh tế thành viên đã kiên trì theo đuổi TPP, bất chấp việc Mỹ đã tuyên bố từ bỏ và bất chấp việc Thủ tướng Canada đã không tới tham dự cuộc họp bàn về TPP11.

Cùng với việc đổi tên, một diện mạo mới đã bắt đầu với CPTPP. Song điều quan trọng, các yếu tố cốt lõi của TPP vẫn được giữ nguyên, các tiêu chuẩn cao vẫn được bảo toàn, và tất nhiên, sẽ vẫn đảm bảo lợi ích về thương mại và các lợi ích khác khi các nền kinh tế tham gia CPTPP.

Chỉ có 20 điều khoản bị tạm hoãn, theo như thông báo của Bộ trưởng Toshimitsu Motegi, trong tổng số 8.000 trang tài liệu của TPP. Và điều đó có nghĩa, các bên vẫn đang duy trì thỏa thuận chất lượng cao như TPP. Và như tuyên bố của các bộ trưởng, CPTPP vẫn thể hiện “cam kết vững chắc đối với việc mở cửa thị trường, đấu tranh chống lại chủ nghĩa bảo hộ và thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực”. Và điều này khiến các nền kinh tế thành viên của CPTPP hồ hởi. Những lợi ích từ TPP vẫn có thể được bảo toàn, trừ việc tất cả đều không “nhòm ngó” gì được vào thị trường Mỹ, từ những thỏa thuận của CPTPP – tất nhiên là ngoại trừ các thỏa thuận song phương.

Nghe thì đơn giản, nhưng thực tế, GDP của Mỹ – nền kinh tế lớn nhất thế giới – chiếm tới 60% tổng GDP của 12 nền kinh tế thành viên TPP trước kia. Điều này trên một khía cạnh nào đó đã khiến CPTPP phần nào bớt đi sức hấp dẫn. Và đó cũng chính là lý do vì sao khi Tổng thống Mỹ Donald Trump lên nắm quyền vào đầu năm nay và chính thức tuyên bố rút khỏi TPP, nhiều người đã lo sợ về một sự đổ vỡ của hiệp định thế kỷ này. Nó chỉ được cứu vãn phần nào khi Nhật Bản, nền kinh tế lớn nhất trong số 11 thành viên TPP còn lại nỗ lực kéo các nền kinh tế thành viên còn lại tham gia TPP11.

Cơ hội nào cho Việt Nam?

Thực ra, kể từ khi TPP bắt đầu, dư luận đã nói rất nhiều đến cơ hội của Việt Nam trong thúc đẩy hợp tác thương mại và đầu tư, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Hơn thế nữa, sức ép của TPP được cho là có thể đẩy nhanh quá trình cải cách của Việt Nam.

Cùng các nền kinh tế lớn trên toàn cầu tham gia TPP, Việt Nam đã đặt kỳ vọng rất nhiều vào thị trường Mỹ – thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam hiện nay. Không chỉ là thương mại, mà còn là những kỳ vọng về thúc đẩy hợp tác đầu tư, bởi dù là nền kinh tế lớn nhất thế giới, tiềm lực của các doanh nghiệp cực lớn và cũng đã nhiều lần tuyên bố việc sẽ trở thành nhà đầu tư số 1 tại Việt Nam, song vốn đầu tư từ Mỹ vào Việt Nam vẫn khá khiêm tốn.

CPTPP không có Mỹ khiến Việt Nam có thể không còn là nền kinh tế được hưởng lợi nhiều nhất từ TPP. Thậm chí, ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam trên diễn đàn Quốc hội đã đặt thẳng câu hỏi với Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc rằng, một TPP không có Mỹ sẽ mang lại lợi ích gì cho kinh tế Việt Nam?

Trả lời câu hỏi này, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nói rằng, Mỹ là nền kinh tế lớn nhất, nhưng Australia, Nhật Bản, Mexico cũng là những nền kinh tế lớn mà Việt Nam cần thâm nhập. Thông qua đó, Việt Nam vẫn giải quyết được các vấn đề việc làm, xuất khẩu. “Mỹ là thị trường lớn nên sẽ có lợi hơn, nhưng không có Mỹ vẫn sẽ vẫn có lợi”, Thủ tướng nói và cho biết thêm rằng, với riêng thị trường Mỹ, Hiệp định Khung về Thương mại và Đầu tư (TIFA) nếu được thúc đẩy cũng sẽ tạo điều kiện để Việt – Mỹ thúc đẩy hợp tác kinh tế trên cơ sở đôi bên cùng có lợi.

Thực tế, kể cả không có TPP hay CPTPP thì dòng chảy thương mại Việt Nam và Mỹ vẫn không ngừng chảy. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Nhiều năm nay, Việt Nam xuất siêu lớn sang Mỹ, “bị” Tổng thống Donald Trump đặt vào “tầm ngắm”. Số liệu thống kê cho thấy, 10 tháng đầu năm, Việt Nam vẫn xuất khẩu sang Mỹ 34,7 tỷ USD, tăng 10,1% so với cùng kỳ năm 2016. Với kim ngạch nhập khẩu từ Mỹ là 7,6 tỷ USD, thì 10 tháng đầu năm nay, Việt Nam đã xuất siêu sang Mỹ tới 27,1 tỷ USD.

Tất nhiên, có TPP, con số có thể gia tăng nhiều hơn. Doanh nghiệp Mỹ cũng có thể đầu tư vào Việt Nam nhiều hơn, và ngay cả các nhà đầu tư từ quốc gia khác cũng vậy, đầu tư vào Việt Nam để đón đầu cơ hội do sự mở cửa của thị trường Mỹ mang lại. Nhưng một TPP không có Mỹ, theo tính toán của TS. Trần Toàn Thắng, Trưởng ban Kinh tế thế giới, Trung tâm Thông tin và Dự báo kinh tế – xã hội Quốc gia, không mang được nhiều lợi ích cho Việt Nam như là TPP. Chẳng hạn, với CPTPP, GDP tăng thêm chỉ đạt 1,32% so với 6,7% của TPP; xuất khẩu tăng thêm 4% trong khi TPP là 15%…

Vẫn chỉ là những tính toán về mặt lý thuyết, song rõ ràng, CPTPP sẽ không mang lại nhiều lợi ích – ít nhất là trên khía cạnh định lượng kinh tế – cho Việt Nam như TPP. Tuy nhiên, điều quan trọng, những thỏa thuận thương mại tự do thế hệ mới sẽ thúc đẩy tiến trình cải cách của Việt Nam. Đây chính là một cơ hội không thể bỏ lỡ.

Nhưng đâu mới là hướng đi đúng đắn?

“Việt Nam quyết tâm cùng các thành viên tiếp tục nỗ lực sớm triển khai Hiệp định CPTPP trên tinh thần cân bằng lợi ích, bảo vệ lợi ích quốc gia lên trên hết trong quá trình đàm phán”, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã khẳng định như vậy. Trong dòng chảy hội nhập ngày càng sâu rộng ngày nay, đó là một hành xử cần thiết và đúng đắn. CPTPP là một cơ hội mà Việt Nam không nên bỏ lỡ.

Tuy nhiên, quay trở lại câu chuyện của cách đây 1-2 năm về trước, GS-TSKH. Nguyễn Mại, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về Hợp tác và Đầu tư, đã nhấn mạnh rằng, đừng quá mải mê với TPP mà quên đi rằng, Việt Nam còn rất nhiều hiệp định thương mại tự do đã và đang được ký kết, như với EU, Hàn Quốc, Liên minh Kinh tế Á – Âu, và tất nhiên là cả Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC).

Cũng giống như Giáo sư Nguyễn Mại, chuyên gia kinh tế Trần Du Lịch cũng nhấn mạnh rằng, doanh nghiệp Việt Nam hãy tìm cách để tận dụng hết những cơ hội do các hiệp định thương mại tự do khác mang lại. Cùng với đó là dõi theo con đường đi tới một hiệp định song phương với Mỹ.

Hoàng Phương

Bài viết liên quan