..." /> Xuất siêu nhưng... vẫn còn đó nỗi lo - Tạp chí Doanh nhân Online

Xuất siêu nhưng… vẫn còn đó nỗi lo

Xuất siêu nhưng... vẫn còn đó nỗi lo

DoanhNhanOnline – Xuất khẩu của Việt Nam hiện đang phụ thuộc lớn vào Samsung, còn nhập khẩu thì lệ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc. Và đó là một rủi ro lớn. Những yếu kém về mặt cơ cấu...

Uncategorized Tác giả and

DoanhNhanOnline – Xuất khẩu của Việt Nam hiện đang phụ thuộc lớn vào Samsung, còn nhập khẩu thì lệ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc. Và đó là một rủi ro lớn.

Những yếu kém về mặt cơ cấu của nền kinh tế đã khiến cán cân thương mại quốc tế của Việt Nam kém bền vững. Dù rằng, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, 9 tháng đầu năm 2014, cả nước ước xuất siêu khoảng 2,5 tỷ USD.

Vị cứu tinh Samsung

Ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã không một chút e dè khi gọi Samsung là “vị cứu tinh” cho xuất khẩu của Việt Nam, ít nhất là trong năm 2013. Năm ngoái, chỉ riêng nhà máy Samsung Electronics Việt Nam (SEV) tại Bắc Ninh đã xuất khẩu tới 23,9 tỷ USD, chiếm trên 18% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

Năm nay, số liệu vừa chính thức được Tổng cục Thống kê công bố, 9 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng điện thoại và linh kiện đạt trên 17 tỷ USD. Microsoft (Nokia) có đóng góp cho con số này, nhưng tỷ lệ không lớn, nên gần như công lớn thuộc về Samsung. 17 tỷ USD là bằng khoảng 15% tổng kim ngạch xuất khẩu (109,6 tỷ USD) của cả nước trong 3 quý đầu năm nay.

Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của SEV cao đến chóng mặt kể từ năm 2009, năm đầu tiên nhà máy này đi vào hoạt động, từ chỉ vài trăm triệu USD ban đầu lên 1 tỷ USD, 5 tỷ USD, rồi gần 24 tỷ USD – một kết quả chưa từng có ở Việt Nam đối với riêng một doanh nghiệp. Kế hoạch của năm nay, cả nhà máy SEV ở Bắc Ninh và SEVT Thái Nguyên sẽ xuất khẩu khoảng 30 tỷ USD, đóng góp rất lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.
Cùng với đó là tỷ lệ nội địa hóa cũng đã được cải thiện. Vì thế, năm ngoái, giá trị gia tăng mà SEV mang lại cho nền kinh tế Việt Nam là 7,6 tỷ USD. Con số của 6 tháng đầu năm nay là 3,4 tỷ USD. Mức đóng góp này đã hỗ trợ rất lớn cho cán cân thương mại của Việt Nam.

Trong 2,5 tỷ USD xuất siêu, khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xuất siêu 12,7 tỷ USD, còn các doanh nghiệp trong nước nhập siêu 10,2 tỷ USD. Nhiều khả năng, năm nay sẽ là năm thứ ba liên tiếp Việt Nam có xuất siêu và có thể là lớn nhất từ trước nay.

Không chỉ phụ thuộc vào Samsung, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam cũng đang phụ thuộc lớn vào khối doanh nghiệp FDI. Theo Tổng cục Thống kê, khối FDI xuất khẩu gần 73 tỷ USD trong tổng số 109,6 tỷ USD của cả nước trong 3 quý đầu năm nay.

Và điều đáng nói hơn, xuất khẩu của Việt Nam đang tăng trưởng chủ yếu nhờ vào một số mặt hàng gia công, lắp ráp như: dệt may, giày dép, điện thoại các loại và linh kiện, máy vi tính và linh kiện…

“Kẻ tội đồ” Trung Quốc

Câu chuyện “thoát Trung” đã được nhắc đến nhiều sau sự kiện Trung Quốc đặt trái phép giàn khoan 981 ở vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Vào thời điểm đó, nhiều lo ngại về việc gián đoạn quan hệ thương mại Việt – Trung đã được đặt ra. Nhưng sau khoảng 4 tháng thì chính các cơ quan chức năng đã thừa nhận, sự kiện này gần như không ảnh hưởng nhiều đến giao thương Việt – Trung. Và bất chấp hàng loạt “kế sách” thoát Trung được các chuyên gia kinh tế đề cập, Việt Nam vẫn tiếp tục nhập siêu rất lớn từ quốc gia này.

Con số mới nhất được Tổng cục Thống kê công bố, đó là 9 tháng đầu năm, Việt Nam ước nhập khẩu 31,1 tỷ USD từ thị trường Trung Quốc, chiếm khoảng 30% trong tổng kim ngạch nhập khẩu 107,2 tỷ USD của cả nước. Con số nhập siêu từ thị trường này là 20 tỷ USD, tăng 15% (tương đương 2,6 tỷ USD), một tốc độ tăng tiếp tục ở mức “chóng mặt”.

Thậm chí, ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam còn dùng từ “khủng khiếp” khi bình luận về tốc độ tăng nhập siêu từ Trung Quốc của Việt Nam. “12 năm qua, nhập siêu từ Trung Quốc đã tăng gấp trên 100 lần”, ông Thiên nói và đã thẳng thắn đề cập chuyện Việt Nam không đơn thuần phụ thuộc về mặt hàng, mà còn là sự lệ thuộc về mặt cấu trúc. “Và đó mới là điều nguy hiểm”.

Ông Trần Thanh Hải tuy có một góc nhìn khác, rằng nhờ nhập siêu lớn từ Trung Quốc nên mới có xuất siêu không nhỏ sang Hoa Kỳ (9 tháng đầu năm Việt Nam xuất siêu 16,3 tỷ USD sang Hoa Kỳ), nhưng cũng phải thừa nhận sự phụ thuộc quá lớn của Việt Nam vào thị trường Trung Quốc. Hiện phần lớn các loại nguyên vật liệu đầu vào cho sản xuất đều phải nhập khẩu từ Trung Quốc. “Dù chúng ta đang sống trong một thế giới phụ thuộc lẫn nhau, nhưng phụ thuộc vào cái gì đó quá nhiều đều là rủi ro. Chúng ta đang phụ thuộc Trung Quốc, phụ thuộc cả Samsung”, ông Hải thẳng thắn.

Và nỗi lo phụ thuộc

Phân tích về sự phụ thuộc của Việt Nam, ông Trần Đình Thiên đã nhắc đến chuyện “vì Việt Nam không có công nghiệp hỗ trợ”.

Và nói đến công nghiệp hỗ trợ thì lại phải kể câu chuyện mới đây, khi Samsung đề xuất danh mục 170 phụ kiện muốn mời doanh nghiệp Việt Nam ai có khả năng thì cung cấp, nhưng không một doanh nghiệp Việt nào có thể đáp ứng các điều kiện mà tập đoàn điện tử hàng đầu thế giới này đưa ra. Vì thế, dư luận đã nhắc đến nỗi đau công nghiệp hỗ trợ, chuyện Việt Nam không thể sản xuất nổi cái ốc vít cho Samsung. Vì thế, trong gần 100 doanh nghiệp cung ứng linh kiện cho Samsung hiện tại ở Việt Nam, chỉ có 7 doanh nghiệp Việt Nam và chủ yếu là thực hiện việc in ấn, bao bì. Và vì thế, “giấc mơ” chạm vào con số gần 20 tỷ USD mà Samsung đã phải bỏ ra để mua hàng trong năm 2013 trở nên xa vời hơn.

GS-TSKH. Nguyễn Mại, khi bình luận về công nghiệp hỗ trợ Việt Nam, đã xót xa nhắc đến việc sau 14 năm, Việt Nam chưa định hình được những sản phẩm công nghiệp hỗ trợ cần tập trung xây dựng trên quy mô cả nước, ở từng vùng kinh tế. Và vì thế, giá trị gia tăng thấp, nhiều sản phẩm như da giày, dệt may, đồ điện tử… vẫn là gia công, lắp ráp là chính.

Nếu xuất khẩu phụ thuộc nhiều vào nhóm hàng này, giá trị gia tăng sẽ không cao. Nếu công nghiệp hỗ trợ không phát triển, Việt Nam sẽ chỉ là công xưởng gia công của thế giới.

Việt Nam đang kỳ vọng xây dựng và phát triển công nghiệp hỗ trợ, để tránh sự phụ thuộc vào không chỉ thị trường Trung Quốc. Nhưng các chuyên gia kinh tế thừa nhận, điều này là không dễ dàng, khi mà cả cơ chế chính sách, nguồn lực, công nghệ, lẫn sự nỗ lực của doanh nghiệp đều thiếu.
Hơn nữa, vấn đề còn sâu xa nằm ở cơ cấu của nền kinh tế Việt Nam, một nền kinh tế mà ba năm qua, dù vấn đề tái cấu trúc liên tục được nhắc tới, nhưng thực tế chuyển biến chưa nhiều.

Những ngày cuối tháng 9/2014, tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu được tổ chức ở Ninh Bình, lại những vấn đề liên quan tới tái cơ cấu kinh tế, cải cách thể chế được thảo luận. Nhưng rồi, câu hỏi một lần nữa được đặt ra: liệu có điểm mới nào đáng kể trong thực tiễn kinh tế hay không? Nếu không, những rủi ro của sự phụ thuộc không phải chỉ ở trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.

Hoàng Phương

Bài viết liên quan